Dietetyka kliniczna · 25 maja 2018

Dieta w cukrzycy

Z cukrzycą nie ma żartów. Czy Twój lekarz powiedział Ci, że żadne leki nie pomogą Ci tak jak odpowiednio dobrane pożywienie? Zobacz, jak genialnie możesz jeść, będąc na diecie cukrzycowej.
Udostępnij:

Dieta przy cukrzycy jest szczególnie ważnym, o ile nie najważniejszym, czynnikiem wpływającym na komfort życia chorego. Prawidłowo zbilansowany jadłospis pomaga unormować glikemię, zapewnia równomierny i wyważony dopływ energii oraz dostarcza wszystkich niezbędnych składników odżywczych, na jakie osoba z cukrzycą ma zapotrzebowanie.

Wyróżnia się 4 podstawowe typy choroby (zgodnie z WHO):

  • cukrzyca typu 1 – najczęściej wywołana procesem immunologicznym, polega na całkowitym uszkodzeniu komórek β trzustki, które produkują insulinę,
  • cukrzyca typu 2 – około 80% przypadków choroby to CT2, dochodzi w niej do zmniejszenia wrażliwości tkanek na insulinę oraz zaburzeń wydzielania insuliny przez trzustkę,
  • cukrzyca ciężarnych – choruje na nią około 4% wszystkich kobiet w ciąży, u 30-50% zaś kobiet, u których stwierdzano cukrzycę ciężarnych, w ciągu najbliższych 15 lat rozwija się typ drugi choroby,
  • cukrzyca wtórna – rozwijająca się na tle innych zaburzeń metabolicznych, endokrynologicznych, zespołów chorobowych czy też przyjmowanych leków; tak jak w przypadku typu pierwszego i drugiego, objawem cukrzycy wtórnej jest podwyższony poziom glukozy we krwi.

Cukrzyca jako choroba towarzyszy człowiekowi od zawsze, ale dopiero od kilkudziesięciu lat jest ona jedną z najpopularniejszych chorób występujących w krajach zachodnich. Wyniki badań epidemiologicznych wskazują na systematyczny wzrost przypadków tej choroby w ostatnim 10-leciu, co spowodowało nawet określenie schyłku XX wieku mianem epidemii cukrzycowej. 

Choroba ta plasuje się na 6. miejscu pod względem przyczyn zgonów na świecie – tylko w 2000 roku cukrzyca spowodowała śmierć 5 milionów osób [1-2]. Warto zatem nakreślić problematykę schorzenia oraz, co najważniejsze, omówić dietę cukrzyka.

Spis treści:

Cukrzyca typu 2 – objawy i przyczyny
Objawy cukrzycy
Dieta cukrzyka
Przykładowy jadłospis
Czy dieta w cukrzycy jest niezbędna?

Cukrzyca typu 2 –  przyczyny

Za główną przyczynę CT2 uznaje się zmniejszenie wrażliwości tkanek na działanie insuliny (insulinoodporność) mimo prawidłowego lub podwyższonego stężenia tego hormonu w surowicy oraz zaburzenie wydzielania samej insuliny przez komórki β trzustki, co bezpośrednio prowadzi do hiperglikemii, czyli podwyższonego stężenia cukru we krwi. Nie należy jednak mylić IO z tą odmianą choroby.

Choć to pierwsze może być powodem drugiego, sama insulinooporność może rozwijać się bez ujawnienia choroby. U zdrowego człowieka glikemia na czczo powinna oscylować w granicach 70-99 mg/dl – w przypadku jej nieznacznego podwyższenia, tj. między 100 a 125 mg/dl, mówimy o stanie przedcukrzycowym, z kolei jeśli w dwóch niezależnych badaniach krwi nasza glikemia na czczo wyniesie ponad 126 mg/dl, możemy mówić o stanie chorobowym, czyli o cukrzycy.

To dlatego tak ważne są regularne badania krwi. Niestety hiperglikemia rozwija się powoli i choroba pozostaje zwykle przez wiele lat bezobjawowa i nierozpoznana. Jeśli więc jesteśmy w grupie ryzyka, powinniśmy zwrócić szczególnie dużą uwagę na regularne badania oraz na wyeliminowanie możliwych czynników predysponujących do zachorowania.

Wśród czynników sprawczych wymienia się [3-5]:

  • nadwagę i otyłość,
  • brak aktywności fizycznej,
  • wiek,
  • geny,
  • występowanie innych chorób : nadciśnienia tętniczego, dyslipidemii (np. podwyższony cholesterol całkowity, LDL), BMI >25,
  • zespół policystycznych jajników,
  • przebytą cukrzyce ciężarnych.

Objawy cukrzycy

Najważniejszym objawem jest podwyższony poziom glukozy we krwi, ale niestety nie jest on widoczny na co dzień. Dlatego, jeśli nie badasz regularnie stężenia glukozy, pozostaje Ci zachować czujność i zwrócenie uwagi na pojawienie się następujących symptomów [3-5]:

  • wzmożone pragnienie,
  • wzmożone oddawanie moczu – zwłaszcza w nocy,
  • niekontrolowany spadek masy ciała,
  • brak energii – jest to łatwo zauważalne szczególnie u osób aktywnych fizycznie,
  • ospałość i wydłużony czas snu,
  • nagłe kłopoty ze wzrokiem,
  • sucha swędząca skóra,
  • drażliwość i apatia,
  • stany zapalne narządów moczowo-płciowych.

dieta w cukrzycy

Dieta cukrzyka

Dieta cukrzycowa powinna opierać się na ogólnie pojętych zdrowych nawykach żywieniowych. W tej jednostce chorobowej dość istotne jest regularne rozmieszczenie posiłków oraz ich zbilansowanie pod kątem zawartości białka, węglowodanów oraz tłuszczów.

Porcje posiłków powinny być niewielkie, ale za to częste, dlatego warto rozłożyć je w odstępach czasowych dwu- lub trzygodzinnych. Powinien to być sztywny podział na kilka posiłków dziennie, ale trzeba zachować tutaj pewną elastyczność, uwzględniając to, by pożywienie było przyjmowane o stałych porach. Warto też kierować się zasadami diety o niskim indeksie glikemicznym. No i pamiętajcie, by kontrola poziomu glukozy weszła Wam w nawyk.

Taki sposób odżywiania pozwala utrzymać stężenie glukozy na mniej więcej stałym poziomie, co jest istotne dla diabetyka. W przypadku osób z podwyższoną masą ciała bardzo dobrym rozwiązaniem jest jej redukcja, co w pierwszej kolejności przyczyni się do poprawy glikemii, a w dalszej perspektywie, przy łagodnym stanie cukrzycowym, może wręcz pomóc wyjść z choroby.

W przypadku redukcji należy pamiętać, aby nie głodzić się, ponieważ to zazwyczaj powoduje napady wilczego apetytu i przybierania na wadze, co doprowadza do powstania efektu jojo. Jeśli nie dostarcza się do organizmu składników odżywczych w odpowiednich ilościach, organizm zaczyna lepiej je przyswajać i magazynować. Wbrew powszechnym opiniom, w tej przypadłości nie musimy ograniczać ilości węglowodanów. Ważne, żeby wprowadzać te o niskim indeksie glikemicznym.

Nie ma wystarczających dowodów potwierdzających optymalne ilości węglowodanów. Według stanowiska z 2019 roku, Polskiego Towarzystwa Diabetologii (PTD) mówi się o zawartości węglowodanów w ilości ok. 45% całkowitej podaży energii. Głównym źródłem węglowodanów powinny być produkty o niskim indeksie glikemicznym (<55) tj. pełnoziarniste produkty zbożowe (pieczywo, makarony, kasze gruboziarniste, amarantus, ryż) [6].

Należy pamiętać, żeby wyeliminować produkty przetworzone, na przykład te z białej mąki (niezależnie czy jest pszenna, ryżowa czy orkiszowa), słodycze, oraz słodzone napoje i soki – nawet te 100%.

W zamian warto wprowadzić mąki razowe (o typie powyżej 1500), desery na bazie naturalnych słodzików i nieprzetworzonych produktów, które przy okazji są dobrym źródłem wielu ważnych dla naszego zdrowia składników. Raz na pewien czas można włączyć je do listy posiłków. W podaży płynów skupić się na wodzie, herbacie, kawie.

Dodatkowo warto uwzględnić warzywa w każdym posiłku. Dieta cukrzycowa powinna być pełna tego typu przysmaków. Mogą być one w formie surowej – pomidor, papryka, sałata do kanapki, mogą być lekko podduszone, przygotowane na parze czy grillowane. Warzywa, poza pełnoziarnistymi produktami zbożowymi, są wspaniałym źródłem błonnika. Minimalna zawartość błonnika w diecie cukrzyka powinna wynosić 25 g. Jako dodatek do posiłku, warzywa obniżają jego indeks glikemiczny, są sycące, a jednocześnie niskokaloryczne. 

Owoce (2-3 porcje) ze względu na zawartość cukrów prostych dość szybko i znacząco podnoszą poziom glukozy we krwi, a fruktoza w nich obecna powinna zostać ograniczona do 50 g/d [6].

Z tego też powodu nie należy ich zjadać jako samodzielnej przekąski, ale np. jako deser po obiedzie czy dodatek do śniadania.

Według PTD udział tłuszczu w diecie powinien być taki sam jak w diecie osób zdrowych i może wahać się w granicach od 25% do 40% wartości energetycznej diety [6]. Warto  skoncentrować się na źródłach roślinnych w postaci orzechów, pestek, nasion, awokado i  dobrej jakości olejów (oliwy z oliwek, oleju lnianego, rzepakowego). Jeśli jest to możliwe, bardzo dobrym nawykiem jest spożywanie 2-3 porcji ryb w tygodniu.

Suplementacja u chorych u których nie występują niedobory nie jest wskazana. Wyjątek stanowi witamina D3, którą należy suplementować zgodnie z zaleceniami dla populacji ogólnej. Do tego u osób długo stosujących metforminę mogą wystąpić niedobory witaminy B12, której suplementacja, w takich wypadkach może być niezbędna [6].

Warto też wspomnieć o suplementacji normującej glikemię. Przy braku poprawy parametrów glukozy, podczas zastosowania diety i lekoterapii można rozważyć wprowadzenie dodatkowych preparatów. W przypadku stale wysokiego stężenia cukru można wziąć pod uwagę stosowanie takich suplementów jak wyciąg z morwy białej, cynamon cejloński, inozytol czy chrom.

Dieta dla cukrzyka, najważniejsze zasady:

  1. Zredukowanie masy ciała do BMI poniżej 25
  2. Dieta o niskim indeksie glikemicznym
  3. Dieta o optymalnej zawartości makro i mikroelementówy
  4. Regularna aktywność fizyczna
  5. Unikanie produktów przetworzonych
  6. Spożywanie świeżych produktów, w tym warzyw i owoców

Przykładowy jadłospis

Na podsumowanie tematu żywienia w cukrzycy typu 2 przedstawiam jadłospis dla kobiety (o wzroście 160 cm i masie ciała 55 kg, o średniej aktywności fizycznej) ze zdiagnozowaną 2 lata temu cukrzycą ze stabilną glikemią. Oczywiście jest to jedynie jeden przykładowy dzień, nieuwzględniający indywidualnych preferencji, stylu życia czy przyjmowanych dawek leków.

Śniadanie

Kalorie: 471 kcal
Białko: 20 g
Tłuszcz: 18 g
Węglowodany: 57 g
Błonnik: 9 g

Kanapka z omletem i pastą z awokado

Składniki:
2 jaja kurze
5 g sera cheddar
80 g chleba żytniego na zakwasie
30 g awokado
60 ml mleka ekologicznego
30 g pomidorków koktajlowych
1 ząbek czosnku
1/4 cytryny
sól, pieprz

II śniadanie

Kalorie: 374 kcal
Białko: 6 g Tłuszcz: 23 g
Węglowodany: 38 g
Błonnik: 6 g

Zupa krem z brokuła

Składniki:
600 g brokuł
150 g ziemniaków
1 łyżeczka startego imbiru
30 g oliwy z oliwek
1 łyżeczka gorczycy
50 g mleczka kokosowego
natka pietruszki
sól, pieprz

Obiad

Kalorie: 534 kcal
Białko: 12 g
Tłuszcz: 27 g
Węglowodany: 57 g
Błonnik: 10 g

Potrawka z batatów ze szpinakiem i mięsem mielonym


Składniki:
60 g mięsa mielonego
250 g batatów
10 g oliwy z oliwek
100 g krojonych pomidorów
1 duża garść liści szpinaku
1/2 cebuli
2 ząbki czosnku
50 g kukurydzy bio
50 ml bulionu warzywnego
sól, pieprz, kurkuma, imbir

Kolacja

Kalorie: 422 kcal
Białko: 20 g
Tłuszcz: 14 g
Węglowodany: 55 g
Błonnik: 5 g

Tuna bowl

Składniki:
100 g świeżego tuńczyka (filet)
70 g ryżu basmati
50 g awokado
sałata
marchewka
kukurydza
ogórek zielony
kiełki rzodkiewki

Razem:
Kalorie: 1800
Białko: 58 g
Tłuszcz: 82 g
Węglowodany: 207 g
Błonnik: 30 g

Interesuje Cię temat diety w cukrzycy? Potrzebujesz jadłospisu skrojonego na miarę Twoich potrzeb? Zapraszam na konsultacje!

Czy dieta w cukrzycy jest niezbędna?

Stosowanie zbilansowanego jadłospisu uwzględniającego produkty z niskim indeksem glikemicznym to podstawa do umiejętnej walki z tą przypadłością. Na przestrzeni czasu, stan pacjentów diabetologicznych może pogarszać się bardzo szybko. Wykorzystując metody farmakologiczne, jesteśmy w stanie chronić się przed niszczycielską siłą cukru.

Jednakże to niefarmakologiczne metody leczenia, a w tym głównie posiłki, które jemy, decydują o efektywności leczenia. Błędnym rozumowaniem jest: stosowanie leków, a spożywanie produktów obfitych w cukry proste. Jedno wyklucza drugie, dlatego dieta to niezbędny element prawidłowo funkcjonującego organizmu.

Dzięki odpowiednio dobranej diecie, w skład której wchodzą dobrze dobrane produkty, samopoczucie, jakość życia i radość z życia powrócą bardzo szybko.

Interesuje Cię temat diety w cukrzycy? Potrzebujesz jadłospisu skrojonego na miarę Twoich potrzeb? Zapraszam na konsultacje. Sprawdź, jak wygląda dieta online.

Piśmiennictwo

  1. Jarosz-Chrobot P, Otto-Buczkowska E, Polańska J. Epidemiologia cukrzycy typu 1 w populacji rozwojowej: aktualne trendy i czynniki ryzyka. Przegląd Pediatryczny 2003; 33: 128-32.
  2. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne: Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 3. 2017 tom3 suplement A ISSN 2451-0971 1-24.
  3. Janeczko-Sosnowska E. Cukrzyca typu 1. Lublin: Wydawnictwo Czelej; 2008.
  4. Janeczko D. Czy rzeczywiście epidemia cukrzycy typu 2? Diabetologia Praktyczna 2006; 7(4): 248.
  5. Karnafel W. Cukrzyca typu 2. Lublin: Wydawnictwo Czelej; 2007
  6. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego ; Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2019, Via Medica, 2019, tom 5, nr 1.

Jak Ci się podobał artykuł?

Oceń
4,59/5
(z 39 ocen)
Michał Wrzosek

Michał Wrzosek

Jestem dyplomowanym dietetykiem i wykładowcą akademickim. W odróżnieniu od wielu “doradców żywieniowych” ukończyłem specjalistyczne studia na Warszawskim Uniwersytecie Medycznym, gdzie uzyskałem tytuł dietetyka klinicznego.

Dołącz do dziesiątek tysięcy osób, które szczęśliwie zaufały mojej wiedzy i doświadczeniu.

Mogę Ci pomóc zyskać zdrowie i wymarzoną sylwetkę na 3 sposoby:

Michał Wrzosek

Podobne artykuły:

Owoce na diecie? Z jednej strony: uczyli Cię, że owoce to samo zdrowie i można je jeść do woli. Z drugiej: niektóre mają mnóstwo cukrów, może warto je jednak ograniczyć. A jak jest w Twoim przypadku?
Dbasz o linię, więc unikasz słodkiego jak diabeł święconej wody? Daj spokój, raz się żyje! Zdradzę Ci, czym zastąpić słodycze. Poznaj przepisy na fit desery, które nie tak łatwo idą w boczki.