10 lutego 2019

Hashimoto

Hashimoto

Choroby tarczycy stanowią coraz częstszy problem medyczny naszego społeczeństwa. Co ciekawe, problem ten dotyczy zwłaszcza kobiet. Dane pokazują, że co dziesiąta reprezentantka płci pięknej zmaga się z chorobą tarczycy, a to może sugerować wpływ hormonów żeńskich (estrogenów) na jej rozwój [1-2]. Dodatkowo, jeśli dysfunkcją tarczycy jest niedoczynność, to w większości przypadków będzie ona spowodowana chorobą Hashimoto. Mimo że wciąż nie znamy do końca przyczyny jej powstania oraz czynników, które predysponują do jej rozwoju, dzięki coraz większej liczbie badań na temat Hashimoto, z roku na rok jesteśmy w stanie powiedzieć o niej coraz więcej.

Wiele przydatnych informacji, zgodnych z aktualnym stanem badań, znajdziesz w tym artykule. Oczywiście obok kwestii stricte klinicznych poruszyłem też najważniejsze zagadnienia dotyczące dietoterapii w tej jednostce chorobowej, wyjaśniając przy okazji kilka najpopularniejszych mitów krążących wokół autoimmunologicznych chorób tarczycy.

Spis treści:
Definicja choroby
Przyczyny hashimoto
Objawy hashimoto
Leczenie hashimoto
Hashimoto – dieta
Suplementacja przy hashimoto
Przykładowy jadłospis
Jak poradzić sobie z Hashimoto?

Definicja choroby

Zanim opiszę istotę choroby Hashimoto, najpierw krótki wstęp o naszym układzie odpornościowym. W prawidłowo działającym organizmie układ immunologiczny po kontakcie z obcym białkiem (np. wirusem, bakterią czy pasożytem) tworzy stan zapalny, aby usunąć czynnik chorobotwórczy. Celem zapalenia jest zatem obrona organizmu. Proces zapalny w fizjologicznych warunkach doprowadza do usunięcia czynnika chorobotwórczego i pozwala na powrót do zdrowia. Podłożem zapalenia są zmiany w układzie krwionośnym prowadzące do rozszerzenia naczyń i zwiększenia ukrwienia danej tkanki, co w zamierzeniu ma skierować białka (np. przeciwciała) oraz komórki odpornościowe (np. limfocyty) do walki w danym miejscu organizmu. Stąd nazwa samego zjawiska – podczas zapalenia obserwujemy zaczerwienienie, zwiększoną ciepłotę ciała oraz ból. Warto w tym miejscu podkreślić, że zdrowy organizm jako białka obce rozpoznaje tylko te, które rzeczywiście stanowią dla niego zagrożenie i trzeba się ich pozbyć [3]. Niestety czasem dochodzi do dysfunkcji pracy układu immunologicznego, co przekłada się na zwalczanie własnych komórek.

I tak możemy przejść do definicji autoimmunologicznego zapalenia tarczycy. Choroba Hashimoto, a właściwie przewlekłe limfocytarne zapalenie tarczycy, to konsekwencja zaburzeń w funkcjonowaniu układu odpornościowego, który swoją uwagę koncentruje na własnym organie – tarczycy. Typowe dla tego stanu są: naciek limfocytarny na tkance tarczycy oraz obecność charakterystycznych przeciwciał powiązanych z enzymami tarczycy – autoprzeciwciał przeciwko peroksydazie tarczycowej (anty-TPO) oraz przeciwko tyreoglobulinie (anty-TG) [4]. Część z Was może je kojarzyć z badań w kierunku Hashimoto, kiedy to właśnie te przeciwciała są głównym przedmiotem badań diagnostycznych. W efekcie „ataku” układu odpornościowego zostaje zaburzona synteza hormonów tarczycy, co najczęściej prowadzi do niedoczynności tarczycy, jednak nie jest to regułą. Nieraz, zwłaszcza na początku choroby, wskutek uszkodzenia komórek tarczycowych przez wspomniane już limfocyty, dochodzi do nadmiernego uwolnienia hormonów tarczycy, a to z kolei objawia się jej nadczynnością [5].

Przyczyny hashimoto

Na wstępie warto podkreślić, że – podobnie jak w przypadku każdej choroby autoimmunologicznej – nie do końca jeszcze poznaliśmy mechanizm powstawania choroby Hashimoto, a same czynniki prowadzące do jej rozwoju również pozostają na etapie hipotez. Innymi słowy – obserwujemy pewnie zależności między danymi czynnikami a rozwojem Hashimoto, jednak wciąż nie jesteśmy wstanie z pełnym przekonaniem wskazać, czy są to przyczyny Hashimoto (dalej będę używał skrótu HT), a jeśli tak, to w jak dużym stopniu warunkują tę chorobę. Badania przeprowadzane z udziałem bliźniąt jedno- i dwujajowych wskazują, że głównym czynnikiem w rozwoju HT są predyspozycje genetyczne [6-7]. Idąc dalej – pewne znaczenie, choć już o wiele mniejsze, mają czynniki środowiskowe, które ze względu swoją modyfikowalność (możemy ich unikać) będą przeze mnie dalej dokładniej opisane. I tak do czynników środowiskowych mających wpływ na rozwój HT możemy zaliczyć [8-15]:

  • Nadmiar jodu w diecie – o ile jego niedobór może również wpływać na rozwój chorób tarczycy, to zbyt duża podaż może być czynnikiem indukującym pojawienie się Hashimoto. Ciekawostką jest fakt, że w populacjach mających niedobór jodu HT występuje o wiele rzadziej. Dodatkowo, wskutek obligatoryjnej fortyfikacji jodem żywności w tych populacjach, występowanie HT znacząco wzrasta. Wyjaśnieniem tego stanu rzeczy może być wpływ jodu na apoptozę (niszczenie) komórek tarczycy. Dalej powoduje to uwolnienie antygenów tarczycowych, co z kolei wpływa na aktywację układu immunologicznego.
  • Niedobór selenu – selen jest niezbędnym składnikiem enzymów mających za zadanie ochronę antyoksydacyjną komórek tarczycy. W przypadku jego niedoboru dochodzi do spadku syntezy tych enzymów, a co za tym idzie – wzrostu stresu oksydacyjnego w komórkach tarczycy. Dlatego już niewielki niedobór selenu może sprzyjać pojawieniu się Hashimoto u osób z predyspozycjami genetycznymi. Potwierdzeniem roli selenu w rozwoju HT mogą być również badania obserwacyjne, które wykazują, że osoby borykające się z tą chorobą mają znacznie niższe stężenie selenu w organizmach niż osoby zdrowe.
  • Infekcje oraz stosowanie niektórych leków – praktycznie każda infekcja prowadząca do zwiększonego stanu zapalnego tarczycy może być czynnikiem wyzwalającym HT. Dodatkowo na ryzyko powstania Hashimoto może mieć wpływ lek stosowany w arytmii (amiodaron). Jego budowa zbliżona do hormonu tarczycy (trijodotyroniny) powoduje, że stosowanie tego leku może wpływać na zaburzenie syntezy tego hormonu, a w efekcie do powikłań samego narządu.
  • Otyłość i niedowaga – z jednej strony wystąpienie HT u osób z prawidłową masą ciała może predysponować do jej zwiększenia (niedoczynność tarczycy skutecznie zmniejsza tempo metabolizmu, co predysponuje do tycia), z drugiej osoby otyłe znacznie częściej chorują na tę chorobę. Można więc wysnuć wniosek, że otyłość może być zarówno skutkiem jak i przyczyną Hashimoto – oczywiście zależnie od przypadku. Warto też podkreślić, że zbyt szybkie obniżenie masy ciała poniżej wartości fizjologicznych (np. wskutek przygotowywania sylwetki do zawodów sportowych) również może prowadzić do ujawnienia się HT. Długotrwały i głęboki deficyt energii nie pozostaje bez wpływu na tarczycę, indukując lub zwiększając obecny już stan zapalny.

Innymi wymienianymi w literaturze czynnikami wyzwalającymi Hashimoto są również: zbyt niska ilość snu, przewlekły stres, dieta typu zachodniego (bogata w produkty prozapalne) oraz zbyt duża aktywność fizyczna prowadząca do przetrenowania organizmu.

Niestety przy obecnym poziomie rozwoju medycyny nie jesteśmy w stanie wyleczyć choroby Hashimoto, a jedynie działać objawowo.

Objawy hashimoto

Jeśli powyższe przyczyny mogą być powiązane z Twoim stylem życia, zastanów się czy nie obserwujesz objawów związanych właśnie z HT.

Same objawy zwykle są tożsame z objawami niedoczynności tarczycy, a mowa tu o [16-18]:

  • zwiększeniu masy ciała lub braku efektów redukcji tkanki tłuszczowej,
  • ciągłym uczuciu zmęczenia,
  • codziennej senności, mimo odpowiedniej długości snu,
  • niskim ciśnieniu krwi,
  • wypadaniu włosów, łamliwości paznokci, suchej skórze,
  • zwiększonej zachorowalności na infekcje.

Objawy Hashimoto i niedoczynności tarczycy zazwyczaj są do siebie podobne, a to z bardzo prostego powodu: najczęstszym rezultatem HT jest niedoczynność tarczycy, co z kolei wpływa na nasze dolegliwości. Jednak czasami Hashimoto przebiega bezobjawowo przez długi czas, dlatego mimo braku objawów warto zwrócić się w stronę diagnostyki tej choroby. W przypadku obserwacji powyższych objawów w pierwszej kolejności zalecana jest wizyta u lekarza, który według wskazań powinien wszcząć zasadną diagnostykę, a po potwierdzeniu diagnozy wprowadzić odpowiednią farmakoterapię, co dokładnie opisuję w następnym podrozdziale.

Leczenie hashimoto

Jeszcze przed rozpoczęciem terapii hormonalnej, która jest bardzo często związana z Hashimoto, lekarz powinien przeprowadzić wywiad medyczny w kierunku potwierdzenia bądź wykluczenia tej choroby. W tym celu na pewno zapyta Cię o objawy, które u siebie obserwujesz, zbada palpacyjnie Twoją szyję (w HT tarczyca ulega zmniejszeniu, co można wyczuć za pomocą tego badania). Jeśli uzna HT za prawdopodobny scenariusz, skieruje się ku diagnostyce obrazowej i laboratoryjnej. W tym celu niezbędnym jest wykonanie USG tarczycy, by obejrzeć gruczoł i sprawdzić, czy nie ma w nim guzków oraz wykonanie badań krwi, w których zostanie oznaczone [19]:

  • TSH – hormon przysadki mający za zadanie pobudzać tarczycę do pracy. Jego zbyt wysokie stężenie (powyżej 4,2 mIU/ml) może świadczyć o niedoczynności tarczycy, co jest często powiązane z Hashimoto. Z kolei zbyt niskie (poniżej 0,27 mIU/ml) może świadczyć o nadczynności tarczycy, co jest często obserwowane w początkowym stadium HT.
  • fT3/fT4 – hormony tarczycy, czyli ostateczny produkt wszystkich przemian osi HPT. To właśnie te hormony mają wpływ na nasz organizm, a zaburzenie ich stężeń wiąże się z obserwowanymi dolegliwościami (patrz wyżej). Ich zbyt niskie stężenie (fT3 poniżej 3,4 pmol/l i fT4 10,6pmol/l) może wiązać się z niedoczynnością tarczycy, a zbyt wysokie (fT3 powyżej 8,3 pmol/l i fT4 19,4pmol/l) z nadczynnością tarczycy.
  • Anty-TPO – przeciwciała, które zostały już omówienie w pierwszej części artykułu. Ich niewielkie stężenie jest całkowicie fizjologiczne i nieszkodliwe. Jeśli jednak stężenie anty-TPO wyniesie powyżej 34 IU/ml, powinno to nas zaniepokoić. Tu warto podkreślić, że w klasycznym obrazie Hashimoto przeciwciała te znacznie przekraczają normy (nawet do wartości 500 IU/ml).
  • Anty-TG – podobnie jak -anty-TPO, są przeciwciałami atakującymi komórki tarczycy, a ich zbyt wysokie stężenie (powyżej 115 IU/ml) wiąże się z diagnozą HT.

W sytuacji, kiedy wszystko wskazuje na Hashimoto, np.:

  • obraz USG wskazuje na guzki,
  • badanie TSH i hormonów tarczycy na niedoczynność,
  • przeciwciała anty-TPO i TG są znacznie podwyższone,

lekarz z przekonaniem zdiagnozuje Hashimoto. Jak już wspomniałem, nie jesteśmy w stanie wyleczyć choroby Hashimoto, a jedynie działać objawowo. Zatem zależnie czy powikłaniem HT będzie niedoczynność, czy – co rzadsze – nadczynność, lekarz powinien wprowadzić odpowiednią terapię lekami zastępującymi endogenną syntezę hormonów tarczycy. Najczęściej będzie to Euthyrox lub Letrox. Leki te najlepiej jest przyjmować na czczo, a bezpośrednio po nich nie jeść nic przez 20 minut. Egzogenne hormony tarczycy są na ogół bardzo dobrze tolerowane i przy ich odpowiednim dobraniu (chodzi tu o ilość) pozwalają na całkowicie normalne funkcjonowanie organizmu. Niestety leczenie tego typu związane jest z ciągłym przyjmowaniem leku, najczęściej do końca życia. Dodatkowo po pierwotnej diagnozie warto wykonywać tożsame badania laboratoryjne w celu monitorowania przebiegu leczenia.

Hashimoto – dieta

Kontrowersje

Dieta w Hashimoto wcale nie musi być dietą eliminacyjną, co warto podkreślić już na samym wstępie. Jednak warto też zaznaczyć, że zarówno celiakia jak i nietolerancja laktozy spotykana jest o wiele częściej u osób z Hashimoto w porównaniu z resztą populacji [20]. Dlatego po potwierdzeniu HT, a przed ułożeniem diety dla nowo zdiagnozowanej osoby, lekarz powinien zalecić diagnostykę w kierunku nietolerancji laktozy i celiakii lub przynajmniej przeprowadzić wywiad z pacjentem pod kątem objawów związanych z tymi jednostkami chorobowymi. Bez twardego dowodu nie warto eliminować glutenu czy laktozy z diety. Zwłaszcza, że może to utrudniać późniejszą diagnostykę celiakii, o której więcej piszę w artykule Dieta bezglutenowa. Bardziej kontrowersyjna jest eliminacja warzyw strączkowych (np. soi) oraz warzyw kapustnych [21]. Ze względu na zawartość genisteiny i daidzeiny soja powinna zostać ograniczona w diecie osób z chorobą Hashimoto. Warzywa kapustne zawierają za to dość dużą ilość goitrogenów, które negatywnie wpływają na gospodarkę jodową organizmu, zaburzając tym samym homeostazę tarczycy. Istotnie zarówno strączki jak i kapustne wpływają na zaburzenie pracy tarczycy, co może być kłopotliwe w unormowaniu jej hormonów po diagnozie HT. Jednak nieraz przewartościowujemy ten mechanizm, nie dopuszczając w diecie osoby z HT ani grama tego rodzaju warzyw. Jeśli spojrzymy na badania interwencyjne, niewielka ilość soi czy fasoli (np. do 100 g na dobę) nie wpływa negatywnie na pracę tarczycy. Dopiero oparcie diety na tej grupie warzyw (jak to u niektórych populacji) może nieść ze sobą niezbyt pozytywne skutki [22]. I tu warto podkreślić ważną rzecz i sposób myślenia osób z Hashimoto: bardzo często mając tę chorobę skupiamy się na szczegółach, jak wyeliminowanie goitrogenów, kompletnie nie zwracając uwagi na ogół diety czy nasz styl życia, a to właśnie te zmiany są kluczowe dla poprawy zdrowia!

Podstawy diety i suplementacji

W kontekście diety warto wspomnieć o interakcji niektórych produktów z lekami przyjmowanymi podczas niedoczynności tarczycy. Nie zaleca się przyjmowania w tym samym czasie co leków suplementów z żelazem czy wapniem. Między przyjęciem leków a pierwszym posiłkiem warto odczekać minimum 20 min, a same leki popijać wodą – najgorzej sprawdzi się natomiast kawa i sok z grejpfruta. Dodatkowo niezdiagnozowana celiakia czy nietolerancja laktozy może równie aktywnie utrudniać wchłanianie hormonów.
Niezwykle ważne w dietoterapii osób z Hashimoto jest dokładne zbilansowanie diety pod kątem makro- i mikroskładników. Newralgicznymi składnikami w HT są: selen, jod, omega-3, antyoksydanty, witamina C, witamina D. Dlatego warto zadbać o ich podaż wraz z dietą, a gdy nie jest to możliwe, rozważyć suplementację – tym bardziej, że właśnie te składniki są często niedoborowe w diecie osób z Hashimoto. W kontekście selenu przydatnym narzędziem do oceny jego zapasów w organizmie mogą być badania laboratoryjne. Zależnie od wyniku możemy dzięki temu rozważyć podaż selenu wraz z dietą (np. poprzez włączenie regularnych porcji orzechów brazylijskich) lub suplementacji – o której piszę dokładniej w rozdziale poniżej. Nie zalecam z kolei suplementacji jodu, a to z uwagi na jego negatywny wpływ na rozwój Hashimoto [23]. Dużo bezpieczniejszym sposobem jego podaży jest włączenie do diety ryb morskich. Już 160 g dorsza czy 200 g makreli zapewnia zrealizowanie dziennej normy na ten pierwiastek (160 mcg). Dodatkowo można pokusić się o codzienne niewielkie ilości soli jodowanej jako dodatku do posiłków. Jednak nie przesadzajmy z ilością – sól w nadmiarze wpływa na obecność obrzęków, które są dosyć częstym problemem u kobiet walczących z HT. Pod kątem potencjału przeciwzapalnego diety istotna jest również podaż omega-3 [24]. Ważne w kontekście żywieniowym są zarówno źródła roślinne (pestki dyni, siemię lniane, nasiona chia, orzechy), zawierające kwas alfa-linolenowy, jak i źródła zwierzęce (łosoś, pstrąg tęczowy, makrela, śledź, węgorz), które dostarczają kwasy EPA i DHA. Zalecana dzienna podaż EPA i DHA to minimum 400 mg, dlatego czasem warto rozważyć ich suplementację. Obok omega-3 o potencjał antyoksydacyjny organizmu dba również witamina C [25]. Jest ona antyoksydantem i ma wpływ na zachowanie potencjału oksydacyjnego w komórce tarczycy. Oprócz tego odpowiada za syntezę tyrozyny, której niedobór powoduje niedoczynność tarczycy. Dzienną rekomendowaną podaż można ze spokojem zapewnić, jedząc minimum 4 porcje warzyw i 2 porcje owoców każdego dnia, dlatego suplementacja kwasu askorbinowego będzie w większości przypadków nietrafionym pomysłem.

Rozkład makroskładników

Obok realizacji podaży powyższych składników warto też zadbać o odpowiednią podaż energii zależnie od celu (w przypadku normalnej masy ciała względem zapotrzebowania, a przy otyłości z odpowiednim deficytem energetycznym). Tu warto podkreślić, że deficyt powinien być bardzo wyważony. Zbyt duży lub stosowany przewlekle może być czynnikiem wyzwalającym Hashimoto, a u osób już zdiagnozowanych pogarszającym stan choroby. W praktyce nie zalecam przekraczać deficytu energetycznego o więcej niż 400 kcal na dobę, co pozwala na redukcję tkanki tłuszczowej spokojnym, acz bezpiecznym tempem! Istotne znaczenie ma również rozkład makroskładnikowy, na obecną chwilę rekomendacje mówią o podaży węglowodanów na poziomie 45-60%, bazując na produktach o niskim przetworzeniu [26]. Podaż tłuszczów powinna być na normatywnym poziomie – między 20 a 35%. Tu warto wskazać pozytywny wpływ zwiększonej podaży kwasów omega-3 oraz jednonienasyconych i to zarówno na pracę tarczycy, jak i profil lipidowy, który często bywa zaburzony w Hashimoto. Kończąc omawianie kwestii makroskładników, u osób borykających się z HT warto zwiększyć podaż białka w diecie do 1,2 g na kilogram masy ciała [27-30]. Ważna jest również eliminacja produktów przetworzonych, które obok swego potencjału prozapalnego dostarczają również zbędną ilość soli, przetworzonych węglowodanów czy tłuszczów trans – wszystkie wymienione działają negatywnie na gruczoł tarczowy [31-34].

Oczywiście jeśli badania potwierdzą nietolerancję laktozy czy celiakię, w ramach dietoterapii HT należy włączyć dietę bezglutenową, którą szczegółowo omawiam w linku powyżej lub dietę bezlaktozową, o której możesz przeczytać w artykule Dieta bezlaktozowa. Pozostałe osoby mogą bazować w swym jadłospisie na każdym produkcie, który wpisuje się w ramy zdrowej diety.

Suplementacja przy hashimoto

Rozważanie protokołu suplementacyjnego dla osoby z Hashimoto jest dość indywidualną kwestią zależną od diety tej osoby. Można powiedzieć, że suplementacja jest jedynie uzupełnieniem tego, czego nie udało nam się dostarczyć organizmowi wraz z dietą (co jest właściwie definicją suplementacji). I tak najczęściej suplementowanymi preparatami w Hashimoto są:

  • Kwasy tłuszczowe omega 3 – rekomendowaną dzienną ilością jest 400 mg na dobę EPA i DHA łącznie. Biorąc pod uwagę fakt, że najlepszym ich źródłem są ryby tłuste, a nie goszczą one często na naszym talerzu, warto rozważyć suplementację dobrym preparatem omega-3.
  • Selen – choć do niedawna, z uwagi na możliwie pozytywny wpływ większych dawek selenu na spadek przeciwciał anty-TPO, rekomendowano 200 mcg selenu na dobę, to obecnie, ze względu na nikłe dowody w tej kwestii, rekomenduje się 55 mcg selenu dziennie.
  • Witamina D – o której w kontekście chorób autoimmunologicznych mówi się coraz częściej. Choć brakuje oficjalnych rekomendacji w sprawie podaży witaminy D, to zalecenie mówiące o podaży w wysokości 2000 a 4000 IU, mającej doprowadzić do uzyskania poziomu 0,25 (OH) D w organizmie (metabolit witaminy D) >50 ng/ml, wydaje się optymalnym rozwiązaniem. Warto więc oznaczać poziom witaminy D w organizmie, by dobrać odpowiednią dawkę suplementacyjną. Ciekawym produktem łączącym podaż omega-3 i witaminy D jest GOLD OMEGA 3 D3 + K2 firmy Olimp, który mogę polecić [35].

Przykładowy jadłospis

Poniżej przedstawiam jadłospis dla kobiety o wzroście 160 cm, masie ciała 51 kg, w wieku 34 lat, która hipotetycznie jest po diagnozie HT i ma siedzący tryb życia. Oczywiście jest to jedynie jeden przykładowy dzień, nieuwzględniający indywidualnych preferencji, stylu życia oraz stanu zdrowia. Dodatkowo obok rozpisania diety zalecam wprowadzenie aktywności fizycznej, która wpłynie na samopoczucie oraz sylwetkę podopiecznej.

ŚNIADANIE – Owsianka

Kalorie: 465 kcal Białko: 12 g Tłuszcz: 14 g Węglowodany: 73 g Błonnik: 8 g

Składniki:

  • 60 g płatków owsianych
  • 100 g bananów
  • 50 g borówek
  • 20 g orzechów nerkowca

Przygotowanie:

  1. Płatki owsiane zalewamy wrzątkiem do linii płatków, pozostawiamy na 3 minuty.
  2. Banana kroimy w plasterki, dodajemy borówki i nerkowce.
  3. Całość mieszamy.

II ŚNIADANIE – Kanapka z batatów

Kalorie: 230 kcal Białko: 8 g Tłuszcz: 7 g Węglowodany: 30 g Błonnik: 6 g

Składniki:

  • 100 g batata
  • 15 g łososia wędzonego na zimno
  • 20 g hummusu
  • 25 g oliwek

Przygotowanie:

  1. Bataty kroimy w plastry.
  2. Układamy na papierze do pieczenia wyłożonym na blaszce.
  3. Pieczemy w 180°C przez około 30 minut, sprawdzając czy nie są zbyt miękkie.
  4. Nakładamy ulubione dodatki i pyszne kanapki gotowe. Smacznego!

OBIAD – Zupa krem z buraczków

Kalorie: 519 kcal Białko: 14 g Tłuszcz: 23 g Węglowodany: 72 g Błonnik: 13 g

Składniki:

  • 350 g buraków
  • 140 g ziemniaków
  • 1 łyżeczka startego imbiru
  • 15 g oliwy z oliwek
  • 1 łyżeczka gorczycy
  • 50 g mleczka kokosowego
  • natka pietruszki
  • sól, pieprz

Przygotowanie:

  1. W garnku rozgrzewamy oliwę z oliwek. Wrzucamy gorczycę i starty na tarce imbir, podsmażamy.
  2. Dodajemy obrane i pokrojone w drobną kostkę ziemniaki i buraki, zalewamy wodą odrobinę ponad poziom warzyw.
  3. Gotujemy pod przykryciem do miękkości warzyw. Następnie blendujemy na gładki krem.
  4. Przyprawiamy solą i pieprzem do smaku.
  5. Podajemy z mleczkiem kokosowym.

KOLACJA – Kanapka z omletem i pastą z awokado

Kalorie: 596 kcal Białko: 24 g Tłuszcz: 28 g Węglowodany: 61 g Błonnik: 9 g

Składniki:

  • 2 szt. jaja kurzego
  • 15 g sera cheddar
  • 110 g chleba żytniego na zakwasie
  • 30 g awokado
  • 100 ml mleka ekologicznego
  • 30 g pomidorków koktajlowych
  • 1 ząbek czosnku
  • 1/4 cytryny
  • sól, pieprz

Przygotowanie:

  1. Naczynie na omlet nagrzewamy w piekarniku nagrzanym do 200°C.
  2. Jajka miksujemy z serem i mlekiem. Doprawiamy solą i pieprzem.
  3. Masę jajeczną przelewamy do rozgrzanego naczynia.
  4. Wkładamy do piekarnika na około 20 minut.
  5. Na 2-3 minuty przed końcem układamy pokrojone pomidorki koktajlowe i posiekaną natkę pietruszki.
  6. Awokado obieramy, rozgniatamy za pomocą widelca.
  7. Dodajemy sok z cytryny, starty czosnek i doprawiamy solą i pieprzem.
  8. Kromki chleba smarujemy pastą z awokado.
  9. Omlet kroimy na kawałki i układamy na kanapkach.

Cały jadłospis: Kcal: 1810 Białko: 58 g Tłuszcz: 72 g Węglowodany: 236 g Błonnik 36 g

Jak poradzić sobie z hashimoto?

Podstawowym zaleceniem jest zadbanie o zdrowy styl życia oraz niski poziom stresu. O ile nie możemy doprowadzić do całkowitego wyleczenia Hashimoto, to wskutek odpowiedniej farmakoterapii, diety, aktywności fizycznej, redukcji stresu oraz odpowiedniej długości snu jesteśmy w stanie doprowadzić do całkowitego utrzymania HT w ryzach. Pamiętajmy, że słowo stres nie jest związane tylko ze stresem psychicznym. Istnieje bowiem wiele jego odmian – równie niebezpiecznym dla organizmu jest stres związany ze zbyt dużym deficytem kalorycznym podczas redukcji tkanki tłuszczowej czy stres powstały za pośrednictwem zbyt dużej objętości treningowej. Dlatego, mimo że zmniejszenie masy ciała i aktywność fizyczna są pożądane przy HT, warto podejść do tego z głową, by nie pogorszyć naszego zdrowia.

Trzeba też podkreślić, że bazując na obecnym stanie wiedzy nie znamy jeszcze dokładnego mechanizmu działania tej choroby, co objawia się popularnością wielu modnych diet czy sposobów na wyleczenie HT – przed czym przestrzegam. Skupmy się na fundamentach, odpowiedniej higienie życia, zdrowej diecie, a w konsekwencji zaprocentuje to poprawą zdrowia. Bez włączania drogich suplementów czy męczenia się na monotonnej diecie.

Jeśli potrzebujesz pomocy w ułożeniu diety uwzględniającej właśnie Hashimoto, skorzystaj proszę z mojej oferty, którą znajdziesz na stronie.

Piśmiennictwo:

  1. Cabot S. Jasinska M. Leczenie chorób tarczycy. Holistyczne metody poprawy pracy tarczycy. 2009 Przekł. Grabska Siwek B., Siwek G. Warszawa: Mada
  2. Trusewicz E. Choroby tarczycy. Jak rozpoznać Hashimoto i jak je leczyć Food Forum, t. 3, nr 9 80-84
  3. Caturegli P. De Remigis A, Rose NR. Hashimoto thyroiditis: clinical and diagnostic criteria. Autoim mun Rev. 2014; 13 (4-5): 391-397.
  4. Golden SH, Robinson KA, Saldanha I, et al. Clinical review: Prevalence and incidence of endocrine and metabolic disorders in the United States: a comprehensive review. J Clin Endocrinol Metab. 2009; 94 (6): 1853-1878.
  5. Delemer B, Aubert JP, Nys P, et al. An observational study of the initial management of hypothyroidism in France: the ORCHIDÉE study. Eur J Endocrinol. 2012; 167 (6): 817-823.
  6. Brix TH, Kyvik KO, Hegedüs L. A population-based study of chronic autoimmune hypothyroidism in Danish twins. J Clin Endocrinol Metab. 2000; 85(2): 536-539.
  7. Zaletel K, Gaberšček S. Hashimoto’s Thyroiditis: From Genes to the Disease. Curr Genomics. 2011; 12(8): 576-588.
  8. Duntas L. The Role of Iodine and Selenium in Autoimmune Thyroiditis. Hormone and Metabolic Research. 2015; 47(10): 721-726.
  9. Carayanniotis G. Molecular parameters linking thyroglobulin iodination with autoimmune thyroiditis. Hormones (Athens). 2011; 10(1): 27-35.
  10. Wu Q, Rayman MP, Lv H, et al. Low Population Selenium Status Is Associated with Increased Prevalence of Thyroid Disease.J Clin Endocrinol Metab. 2015; 100(11): 4037-4047.
  11. Köhrle J, Gärtner R. Selenium and thyroid. Best Pract Res Clin Endocrinol Metab.2009; 23(6): 815-827.
  12. Duntas L. The Role of Iodine and Selenium in Autoimmune Thyroiditis. Horm Metab Res. 2015; 47(10): 21-726.
  13. Brix TH, Kyvik KO, Hegedüs L. A population-based study of chronic autoimmune hypothyroidism in Danish twins.J Clin Endocrinol Metab. 2000; 85(2): 536-539.
  14. Krekora-Wollny K. Niedoczynność tarczycy a otyłość. Forum Zaburzeń Metabolicznych 2010: 1: 63-65.
  15. Gierach M., Gierach J., Junik R. Insulin resistance and thyroid disorders. Endokrynologia Polska 2014;65: 70-76.
  16. Sánchez C, López-Jurado M, Aranda P, et al. Plasma levels of copper, manganese and selenium in an adult population in southern Spain: Influence of age, obesity and life style factors. Sci Total Environ 2010, 408(5): 1014-1020.
  17. Tuzen M. Toxic and essential trace elemental contents in fish species from the Black Sea, Turkey. Food Chem Toxicol 2009, 47(8): 1785-1790.
  18. Köhrle J, Gärtner R. Selenium and thyroid. Best Pract Res Clin Endocrinol Metab 2009, 23(6): 815-827.
  19. Dembińska-Kieć A. Naskalski JW. Solnica B. Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej 2017 EDRA 112-161.
  20. Liontiris M. Mazokopakis EE. A concise review of Hashimoto thyroiditis (HT) and the importance of iodine, selenium, vitamin D and gluten on the autoimmunity and dietary management of HT patients. Points that need more investigation. 2017 Hell J Nucl Med. 20 (1) 51-56.
  21. Doer gel D. R., Sheehan D. M., Goitrogenic and estrogenic activity of soy isoflavones Environmental Health Perspectives, vol. 110, Suppl. 3 349-353
  22. D Adamo CR. Sahin A. Soy foods and supplementation: a review of commonly perceived health benefits and risks. 2014 Altern Ther Health Med 20 (1) 39-51.
  23. Socha K., Dziemianowicz M., Omeljaniuk W. J., Soroczyńsk a J., Borawska M. H., Nawyki żywieniowe a stężenie selenu w surowicy u pacjentów z chorobą Hashimoto Problemy Higieny i Epidemiologii, t. 93, nr 4, s. 824-827
  24. Omeljaniuk W. J., Dziemianowicz M., Naliwajko S.K., Bartosiuk E., Markiewicz-Żukowska R., Borawska M. H. Ocena sposobu żywienia pacjentek z chorobą Hashimoto 2012 Bromatologia i Chemia Toksykologiczna, t. XLIV, nr 3, s.428-433
  25. Kawicka A., Regulska- Ilow B. Metabolic disorders and nutritional status in autoimmune thyroid diseases 2015 Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej, t. 69 80-90.
  26. Taylor PN. Albrecht D. Scholz A.Guitierrez-Buey G. Global epidemiology of hyperthyroidism and hypothyroidism. Nat Rev Endocrinol 2018 14 (5) 301-316.
  27. Araki O. Ying H. Furuya F. Zhu X. Heng S. Thyroid hormone receptor of B mutants: dominant negative regulators of peroxisome proliferator – activated receptor Y action. 2005 Proc. Natl. Acad Sci. USA 102 16251-16256.
  28. Araujo RL. Andrade BM. Padron AS. Gaidhu MR. High-fat diet increases thyrotropin and oxygen consumption without altering circulating 3,5,3-triidothyronine T3 and thyroxine in rats the role of iodothyronine deiodinases, reverse T3 production, and whole-body fat oxidation. Endocrinology 2010 151 (1). 3460-3469.
  29. Rosołowska-Huszcz D. Lachowicz K. Udział kwasów tłuszczowych w regulacji syntezy białek zaangażowanych w metabolizm energetyczny. 2004 Fizjo U.pos Diet. Wyd. SGGW 58-66.
  30. Shin DJ. Osborne TF. Thyroid hormone regulation and cholesterol metabolism are connected through sterol regulatory element-binding protein-2. J Biol. Chem. 278 2003. 114-118.
  31. Douglas RM, Hemilä H, Chalker E, Treacy B: Vitamin C for preventing and treating the common cold. Cochrane Database Syst Rev 2004; (4): 980.
  32. Jarosz M., Stolińska H., Wolańska D. Żywienie w niedoczynności tarczycy: porady lekarzy i dietetyków Warszawa: 2015 Wydawnictwo Lekarskie PZWL
  33. Markiewicz-Żukowska R., Naliwajko S. K., Bartosiuk E., Sawicka E., Omeljaniuk W. J., Borawska M. H. Zawartość witamin w dietach kobiet z chorobą Hashimoto 2011 Bromatologia i Chemia Toksykologiczna, t. XLIV, nr 3 s.539-543
  34. Włochal M., Kucharski M. A., Grzymisławski M.The effects of vitamins and trace minerals on chronic autoimmune thyroiditis 2014 Journal of Medical Science, Vol. 2, 83 s.167-172
  35. Webb AR: Who, what, where and when-influences on cutaneous vitamin D synthesis. Prog Biophys Mol Biol 2006; 92(1): 17-25.

Jak Ci się podobał artykuł?

Oceń
4,92/5
(z 25 ocen)
Michał Wrzosek

Michał Wrzosek

Dietetyk, absolwent Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego i trener personalny.

Specjalista z zakresu zdrowego odżywiania, kształtowania sylwetki i poprawnej redukcji tkanki tłuszczowej.
Pomaga podopiecznym osiągnąć wymarzoną sylwetkę, dzięki zdrowej i urozmaiconej diecie.

Michał Wrzosek

Podobne artykuły:

Dieta
Nie słyszałeś/aś nigdy o diecie dr. Dąbrowskiej? A może tak, ale chcesz mieć pewność czy jest dobra? Przeczytaj mój artykuł a poznasz odpowiedź na nurtujące Cię pytania!
Dieta
Insulina jest niezmiernie istotnym hormonem wpływającym na metabolizm całego organizmu. W 2002roku w USA, problem insulinooporności ten dotyczył aż 32% populacji i ciągle wzrasta. Co jeść mając wysoki cukier? Jak obniżyć poziom glukozy we krwi? Jak obniżyć poziom insuliny w organizmie? Dieta w insulinooporności?