28 sierpnia 2016

Dietoterapia chorób tarczycy

W dzisiejszych czasach panuje wręcz epidemia chorób tarczycy, a do najpopularniejszych schorzeń zalicza się: niedoczynność tarczycy, nadczynność tarczycy i zapalenie tarczycy, czyli chorobę Hashimoto. Jak powinna wyglądać dieta przy chorej tarczycy? Co powinna uwzględniać dieta dla osób z niedoczynnością tarczycy? Jaka dieta w Hashimoto? Jakie badania należy wykonać?

Spis treści:

Budowa tarczycy
Hormony tarczycy
Regulacja hormonów tarczycy
Objawy niedoczynności tarczycy
Przyczyny niedoczynności tarczycy
Leczenie niedoczynności tarczycy
Badania tarczycy – jakie wykonać?
Dieta przy chorej tarczycy
Czego nie można jeść przy niedoczynności tarczycy?
Co jeść przy niedoczynności tarczycy?
Niedoczynności tarczycy – suplementy
Przykładowy jadłospis w niedoczynności tarczycy

BUDOWA TARCZYCY

Tarczyca jest gruczołem wydzielania wewnętrznego – znajduje się w przedniej części szyi, przymocowana jest do krtani i tchawicy, kształtem przypomina motyla. W komórkach pęcherzykowatych gruczołu tarczowego znajduje się białko, które nazywamy tyreoglobuliną – z niej wytwarzane są hormony tarczycy. Komórki okołopęcherzykowe odpowiadają za produkcję kalcytoniny, która kieruje wapń do kości, a hormon antagonistyczny – parathormon, produkowany przez gruczoły przytarczycowe – zabiera go z kości.

dietoterapia chorób tarczycy

HORMONY TARCZYCY

Hormony gruczołu tarczowego wpływają na metabolizm wszystkich komórek ludzkiego ciała i zachodzących w nim reakcji (metabolizm, wzrost i rozwój). Gdy ich poziom spada, przemiana materii i zużycie energii obniżają się i odwrotnie – gdy ich poziom wzrasta, wszystkie reakcje zachodzące w ciele człowieka przyspieszają. Tarczyca zasadniczo wytwarza dwa hormony: trijodotyroninę (T3) i tetrajodotyroninę (tyroksyna = T4). Pierwiastkiem niezbędnym do produkcji wyżej wymienionych związków jest jod. Nasz gruczoł tarczowy wytwarza o wiele więcej T4 niż T3 (80:20), jednakże musimy pamiętać, że to trijodotyronina jest o wiele bardziej aktywna i istotna. W organizmie człowieka większość T3 wytwarzana jest podczas konwersji T4->T3. Hormony tarczycy krążące we krwi połączone są z białkami nośnikowymi (globulinami, albuminami i prealbuminami) – nie są więc wolne.

REGULACJA HORMONÓW TARCZYCY

Wytwarzanie hormonów tarczycy regulowane jest przez układ oś podwzgórze – przysadka – tarczyca. Podwzgórze wytwarza hormon tyreoliberynę (TRH), która pobudza przedni płat przysadki mózgowej do wydzielania hormonu tyreotropowego (TSH), który w dalszej kolejności stymuluje tarczycę do uwalniania T3 i T4. Wydzielona trijodotyronina i tyroksyna na zasadzie sprzężenia zwrotnego dają sygnał przysadce i podwzgórzu, by zmniejszyły wydzielanie TSH i TRH.

OBJAWY NIEDOCZYNNOŚCI TARCZYCY

Do najczęstszych objawów niedoczynności tarczycy zalicza się:

  • ospałość i zmęczenie,
  • przybieranie na wadze bez wyraźnego powodu,
  • zwiększone poczucie zimna,
  • depresja i osłabienie koncentracji.

PRZYCZYNY NIEDOCZYNNOŚCI TARCZYCY

Główną przyczyną niewystarczającego wytwarzania T3 i T4 jest choroba Hashimoto, która występuję sześć razy częściej u kobiet niż u mężczyzn. Schorzenie to ma podłoże autoimmunologiczne, co oznacza, że układ odpornościowy produkuje przeciwciała, które „atakują” gruczoł tarczowy. W celu zdiagnozowania wyżej wymienionej choroby należy wykonać badanie poziomu przeciwciał przeciw-tarczycowych, dwa ich główne rodzaje to:

  • przeciwciała przeciwtyreoperyksydazowe (anty-TPO)
  • przeciwciała przeciwtyreoglobulinie (anty-Tg)

Drugą częstą przyczyną jest niedobór jodu, czyli pierwiastka niezbędnego do syntezy hormonów tarczycy.

LECZENIE NIEDOCZYNNOŚCI TARCZYCY

Do leczenia tej choroby wykorzystywana jest terapia hormonalna – najczęściej podawana jest sama tyroksyna w postaci leków o nazwie eutryrox i letrox, czasem, ale zdecydowanie rzadziej, podaje się połączenie T3 i T4 np. novothyral. Co jest bardzo ważne do zapamiętania, terapia hormonalna nie leczy chorby Hashimoto, a jedynie wpływa na uzupełnienie i wyrównanie poziomu hormonów. Nie powstrzymuje w żadnym stopniu produkcji wspomnianych już przeciwciał.

BADANIA TARCZYCY

Podstawowe badania, które powinniśmy wykonać, diagnozując zdrowie tarczycy to: TSH, T3 (lub FT3) oraz T4 (lub FT4).

Jednakże, jak wynika z ostatnich badań, osoby w młodym wieku z wynikiem TSH powyżej 2 mIU/L mogą znajdować się już we wczesnym stadium niedoczynności tarczycy. Dlatego osoby dorosłe, a w szczególności kobiety, powinny utrzymywać wyniki wolnych hormonów co najmniej w połowie zakresu referencyjnego i poziom TSH maksimum w połowie wartości normy, aby nie doświadczać objawów związanych z nieprawidłową pracą tarczycy.

  • wysokie TSH – będzie wskazywało na niedoczynność tarczycy – jeśli tarczyca nie wydziela odpowiedniej ilości T4, poziom TSH podnosi się;
  • niskie TSH – będzie wskazywało na nadczynność tarczycy – gdy gruczoł tarczowy wydziela za dużo T4, TSH spada;

W badaniach morfologicznych sprawdza się jedynie TSH i dopiero gdy ten wynik jest nieprawidłowy, wykonuje się dalszą diagnostykę. Pamiętajmy jednak, że nawet gdy wynik TSH będzie w normie, to dalej poziomy FT3 i FT4 mogą być nieprawidłowe. W leczeniu niedoczynności tarczycy kluczowe będzie osiągnięcie właściwego poziomu trijodotyroniny, która jest odpowiedzialna za większość, jeżeli nie za wszystkie efekty biologiczne hormonów tarczycy.

Kolejną wartą poruszenia kwestią jest stosunek FT4 do FT3. Jeżeli mamy wysoki poziom tyroksyny przy jednoczesnym niskim trijodotyroniny, możemy przypuszczać, iż konwersja hormonów zachodzi nieefektywnie (a wiemy już, że to głównie FT3 dba o prawidłowy metabolizm). Zamiast bardzo ważnego FT3 z T4 powstawać może odwrócony T3 = rT3, który zajmuje miejsce w receptorach i zmniejsza oddziaływanie hormonów tarczycy na komórki. Na przemianę tychże hormonów wpływają w dużej mierze cynk i selen, więc należy zadbać o odpowiednią ich podaż. Ograniczać konwersję będą również stany zapalny, problemy z wątrobą i jelitami.

DIETA PRZY CHOREJ TARCZYCY

Dieta przy chorej tarczycy powinna być zgodna z zapotrzebowaniem energetycznym lub, jeżeli jest taka potrzeba, zakładać minimalny deficyt kaloryczny. Ważne jest utrzymanie odpowiedniej podaży białka, w zależności od aktywności fizycznej (uprawiając sport nie należy jednak dopuszczać do przetrenowania, ponieważ obniży to działanie tarczycy – regeneracja jest w tym przypadku niezwykle istotna).

Dużą rolę odgrywają owoce i warzywa – po owoce, szczególnie te o niskiej zawartości cukru, powinniśmy sięgać 1-3 razy w ciągu dnia, natomiast po warzywa nawet 3-5 razy. W obu przypadkach stawiajmy na różnorodność.

Kupując wodę, wybierajmy tę średniozmineralizowaną, ponieważ stanowi cenne źródło wapnia i magnezu. Przy problemach z tarczycą możemy mieć niedobór tego ostatniego, ale też selenu, cynku, witaminy D oraz witamin z grupy B.

Bardzo ważne jest również unikanie przepracowania i nadmiaru stresu, ponieważ hamują czynność tarczycy. Starajmy się zawsze znaleźć czas na odpoczynek od pracy, nauki i treningów. Jeśli nie potrafimy poradzić sobie ze stresem, warto zapoznać się z technikami zarządzania nim czy metodami relaksacyjnymi.

CZEGO NIE MOŻNA JEŚĆ PRZY NIEDOCZYNNOŚCI TARCZYCY?

  • Warzywa kapustne (brokuł, brukselka, kapusta włoska, kalafior)

Ich obecność w diecie może ograniczać produkcję hormonów tarczycy, w szczególności gdy masz problem z niewystarczającym spożyciem jodu. Gotowanie warzyw kapustnych, które zawierają goitrogeny, znacznie zmniejsza ich niekorzystny wpływ. Ze względu na wysoką wartość odżywczą nie poleca się ich całkowitej eliminacji, należy jedynie zwrócić uwagę na właściwą ich obróbkę i wystarczające dostarczenie jodu z dietą.

  • Gluten

Gluten jest białkiem występującym w największej ilości w ziarnach pszenicy i innych zbożach. Białko to nie jest właściwie trawione i tolerowane przez pewną część osób. Niemal 90% pacjentów z zaburzeniami tarczycy ma również chorobę autoimmunologiczną, a istnieje silny związek pomiędzy nietolerancją glutenu, a autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy. Struktura molekularna gliadyny (białka glutenowego) przypomina strukturę tarczycy. Gdy gliadyna przedostaje się przez barierę ochronną jelit i wpada do krwioobiegu, powoduje „panikę” układu odpornościowego, który chce przeprowadzić „atak” – atakuje w ten sposób zarówno obce białko, jak i tarczycę. Liczne badania wykazały, że diety bezglutenowe zmniejszają liczbę przeciwciał przeciwtarczycowych. Oczywiście są też badania, które tego nie potwierdzają, jednakże należy pamiętać, że pokarmy zawierające gluten nie oferują żadnych unikalnych właściwości odżywczych, których nie bylibyśmy w stanie pokryć, odrzucając gluten z diety.

  • Konwencjonalny nabiał

Podobnie jak spożycie glutenu, nabiał może być szczególnie problematyczny dla tarczycy, wywołując reakcje, które podnoszą stany zapalne. Unikajmy zwykłych produktów mlecznych, które nie są ekologiczne i zostały poddane pasteryzacji. Konsumpcja organicznego nabiału będzie lepszym wyborem.

  • Cukier

Może zakłócać równowagę hormonalną niezbędną dla właściwego metabolizmu. Osoby z chorobami tarczycy często mają problem z redukcją masy ciała, dlatego też lepiej byłoby go unikać.

CO JEŚĆ PRZY NIEDOCZYNNOŚCI TARCZYCY?

  • Dziko żyjące ryby morskie

Bogate w kwasy omega-3 (EPA/DHA), które są niezbędne dla zachowania równowagi hormonalnej i właściwych funkcji tarczycy. Odpowiedni stosunek o3:o6 w diecie, może zmniejszać stan zapalny.

  • Olej kokosowy

Dostarcza kwasów tłuszczowych o średniej długości łańcucha w postaci kwasu kaprylowego, laurynowego i kaprynowego, które wpływają na poprawny metabolizm, zwiększenie poziomu energii i zwalczają zmęczenie. Olej kokosowy dodatkowo jest lekkostrawny, odżywia układ pokarmowy i ma właściwości antybakteryjne, hamując tym samym stan zapalny. Poprzez stabilizację poziomu cukru we krwi poprawia też odporność, pracę mózgu i nastrój.

  • Produkty bogate w probiotyki

Kefir (produkt fermentacji mlecznej), organiczny kozi jogurt, kimchi, kombucha, natto, kapusta i fermentowane warzywa to pokarmy, które wpływać będą na właściwy stan nabłonka jelitowego i mikroflorę jelitową, odpowiadających za właściwe trawienie, wchłanianie, stany zapalne i reakcje autoimmunologiczne.

  • Wywary mięsne

Bogate w prolinę i glicynę, które korzystnie wpływają na poprawę trawienia. Rosół dodatkowo jest bardzo obfitym źródłem składników mineralnych: wapnia, magnezu, fosforu czy krzemu. Poprzez poprawienie odporności, zmniejszenie bólów mięśni i stawów poprawia znacząco poziom energii.

NIEDOCZYNNOŚĆ TARCZYCY – SUPLEMENTY

  • Ashwagandha (dawka około 500 mg)

Adaptogen, który zmniejsza niekorzystny wpływ codziennego stresu na gospodarkę hormonalną, czyli redukuje poziom kortyzolu i zwiększa T4. 8 tygodni stosowania ashwagandhy u osób z niedoczynnością tarczycy powodowało znaczące zwiększenie stężenia tyroksyny i zmniejszenie objawów wynikających z choroby.

  • Jod (150-300 ug)

Polecałbym zadbanie o właściwe źródła pokarmowe, gdyż suplementacja jodem w dłuższej perspektywie zwiększy ryzyko zachorowania na nadczynność tarczycy. Jeżeli już suplementacja, to dobrym pomysłem będzie jod w formie pierwiastkowej, niezwiązanej tak jak to jest w płynie lugola.

  • Selen (200 ug)

Tarczyca jest narządem o najwyższej zawartości selenu w całym organizmie. Niezbędny jest on do wytwarzania hormonu T3 i może zmniejszyć objawy ze strony układu autoimmunologicznego. U osób z chorobą Hashimoto obniża poziom przeciwciał.

  • L-tyrozyna (500 mg)

Aminokwas wykorzystywany do syntezy hormonów tarczycy. Tyroksyna (T4) wytwarzana jest podczas jodowania tyrozyny. Suplementacja korzystnie wpływa na zmniejszenie zmęczenia, poprawę snu i poprawę produkcji takich neuroprzekaźników, jak: melatonina, dopamina, noradrenalina, dzięki którym czujemy się lepiej.

  • Omega 3 (1000 mg)

Niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe są ważne dla prawidłowego funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego i pracy tarczycy. Wystarczające spożycie o3 związane jest z mniejszym ryzykiem występowania objawów tarczycy.

  • B-complex, probiotyki

PRZYKŁADOWY JADŁOSPIS W NIEDOCZYNNOŚCI TARCZYCY

I – tatar z łososia na liściach szpinaku i rukoli z dodatkiem oliwy z oliwek

II – naleśniki na bazie banana, mąki kokosowej i dodatków, smażone na oleju kokosowym

III – puree z batata, grillowana pierś z indyka, ogórki kiszone

IV – ryż z kalafiora na mleku kokosowym z rozgotowanym jabłkiem i cynamonem

Oczywiście nie w każdym przypadku trzeba wprowadzać wszystkie wymienione restrykcje, ale też niektóre przypadki będą wymagały dodatkowych ograniczeń – np. eliminacji wszystkich zbóż, roślin psiankowatych, orzechów czy jajek. Pamiętajmy jednak, że do każdego przypadku należy podchodzić indywidualnie, niekoniecznie eliminując z góry wszystkie produkty. Kluczem do osiągnięcia prawidłowego zdrowia i zarazem sylwetki jest ciągłe obserwowanie organizmu, jego reakcji na dane produkty i wprowadzanie zmian do menu.

Bez wystarczającej wiedzy w tym zakresie trudno jest samodzielnie stworzyć prawidłowy jadłospis i wybrać najlepszą suplementację, dlatego tak ważna jest konsultacja ze specjalistą, który opracuje optymalną dla danego przypadku dietę. Chętnie przygotuję dla Ciebie dietę, która poprawi Twoje wyniki i samopoczucie, pozwalając powrócić do normalnego życia. Zapraszam do konsultacji

Jak Ci się podobał artykuł?

Oceń przepis
4,57/5
(z 14 ocen)

Podobne artykuły:

Dieta
Insulina jest niezmiernie istotnym hormonem wpływającym na metabolizm całego organizmu. W 2002roku w USA, problem insulinooporności ten dotyczył aż 32% populacji i ciągle wzrasta. Co jeść mając wysoki cukier? Jak obniżyć poziom glukozy we krwi? Jak obniżyć poziom insuliny w organizmie? Dieta w insulinooporności?