5 sierpnia 2019

Dieta w refluksie

Dieta w refluksie

Refluks żołądkowo-przełykowy to dolegliwość na tyle powszechna i „normalna”, że wielu podopiecznych nawet o niej nie wspomina na początku współpracy. Przyzwyczaili się, że po jedzeniu się odbija, czasem piecze w przełyku, że brzuch boli i trzeba „odchorować” jedzenie. Dopiero podczas współpracy uświadamiają sobie, że wcale nie musi tak być. Jeśli zastanawiasz się, jak uporać się z tym problemem, zapraszam do lektury.

Spis treści:
Co to jest refluks?
Co nasila objawy?
Czego nie jeść przy refluksie?
Praktyczne porady

Co to jest refluks?

Jeśli czytasz ten artykuł, prawdopodobnie wiesz czym jest refluks, bo sam się z nim zmagasz. Jednak większość rozpoznaje go po objawach, a niekoniecznie wie, czym dokładnie jest, jaka jest jego przyczyna i jak sobie z nim poradzić. Refluks żołądkowo-przełykowy to przypadłość, w której dochodzi do zarzucania treści żołądkowej do przełyku z powodu niewydolności dolnego zwieracza przełyku. Przełyk, czyli długi przewód prowadzący z gardła do żołądka, jest zakończony zwieraczem. Jeśli zwieracz nie domyka się, to nie spełnia swojej podstawowej funkcji, jaką jest blokowanie treści żołądkowej przed wlaniem się do przełyku. Refluks może dotyczyć także innych części przewodu pokarmowego (np. krtaniowo-gardłowy, dwunastniczo-żołądkowy), ale zawsze będzie oznaczać to samo: treść pokarmowa cofa się zamiast iść do przodu. Kolejne części przewodu pokarmowego nie bez powodu oddzielone są od siebie zwieraczami – każda z nich ma:

  • inną funkcję,
  • inne pH,
  • inne enzymy.

Mieszanie się tych treści może więc być przyczyną nieprzyjemnych dolegliwości. Refluks żołądkowo-przełykowy (GERD) jest zmorą dzisiejszych czasów, a jego skutki bywają różne: od lekkich, powodujących dyskomfort (te zapewne znasz z doświadczenia) po silne, uniemożliwiające normalne funkcjonowanie (występują dużo rzadziej, ale ignorowane są bardzo niebezpieczne).
Wśród najczęstszych objawów refluksu znajdziemy:

  • zgagę – czyli pieczenie w okolicach przełyku i mostka,
  • odbijanie,
  • nudności lub wymioty/ulewania,
  • kwaśny smak w ustach,
  • trudności w połykaniu,
  • ślinotok,
  • ból w nadbrzuszu [2].

Wiele osób mogło doświadczyć tych objawów nawet nie chorując na refluks. To dlatego diagnostyka refluksu bywa trudna, a objawy są długo ignorowane zanim zdecydujemy się na leczenie. Od pojawienia się pierwszych objawów do pełnej diagnozy mija często dużo czasu, a leczenie u wielu osób opiera się na przyjmowaniu leków, bez zmiany diety. Tymczasem to właśnie dieta i nawyki zainicjowały pierwsze objawy, więc i one powinny być podstawą leczenia.

Co nasila objawy?

Możesz sobie wyobrazić, że żołądek jest miękkim naczyniem, w którym znajduje się płyn i kawałki jedzenia. Jego górny otwór nie zamyka się do końca, dlatego treść jedzenia będzie się wylewać, jeśli je odwrócisz, przepełnisz, przechylisz lub ściśniesz. Zatem sytuacje, w których refluks może się nasilić, to m.in.:

  • Pozycja leżąca – u niektórych osób refluks nasila się podczas snu przez to, że długo pozostają w pozycji leżącej. W takim wypadku warto spać w pozycji półsiedzącej, podkładając pod plecy i głowę kilka poduszek.
  • Pochylanie się – odwracamy wtedy nasz przewód pokarmowy do góry nogami i treść żołądka może wylać się do przełyku. Może być to kłopotliwe np. dla osób ćwiczących jogę, w której niektóre pozycje są właśnie odwrócone.
  • Podczas parcia – kiedy przemy, nasza przepona wędruje w dół, kładąc nacisk na leżące pod nią narządy, w tym także żołądek. Ściśnięcie żołądka może doprowadzić do wylania się treści do przełyku, nawet jeśli nie zjedliśmy wiele.
  • Aktywność fizyczna – łączy w sobie opisane wyżej przyczyny, więc wszelkie ćwiczenia wykonywane w pozycji leżącej, wymagające intensywnego skakania, odwracania się do góry nogami, schylania czy praca na dużych ciężarach mogą wywołać objawy. Tutaj warto przede wszystkim dopasować aktywność fizyczną do siebie i swoich możliwości. Nie rezygnuj z aktywności w obawie przed refluksem – w 100% jesteś w stanie to pogodzić. W dłuższej perspektywie aktywność może wręcz przyczynić się do zmniejszenia objawów.
  • Duże objętościowo i tłuste posiłki – duża objętość posiłków zwiększa wrażliwość na wszystkie opisane wyżej sytuacje, a dodatkowo tłuste potrawy zmniejszają napięcie dolnego zwieracza przełyku, który i tak się nie domyka, co zwiększa otwór i ryzyko pojawienia się objawów. Podobnie działa alkohol, który rozluźnia wszystkie nasze mięśnie, także te w przewodzie pokarmowym, a dodatkowo zwiększa kwasowość treści żołądkowej, co może nasilić ból w przypadku przelania się treści do przełyku [1].
  • Otyłość – nadmiar tkanki tłuszczowej nasila nacisk na żołądek, co zwiększa zarówno ryzyko występowania samego refluksu, jak i pojedynczego epizodu bólowego. Jeśli więc jesteś w grupie osób zagrożonych refluksem (np. masz w rodzinie osoby chorujące na tę przypadłość), kontroluj masę ciała w ramach profilaktyki refluksu [3].
  • Palenie tytoniu – zmniejsza ciśnienie dolnego zwieracza przełyku oraz upośledza perystaltykę przełyku. Dodatkowo w trakcie kaszlu, częstego u osób palących, występuje wzrost ciśnienia w jamie brzusznej i pojawia się nacisk na żołądek [5].

Czego nie jeść przy refluksie?

Tutaj zaczynają się schody. Większość osób zmagających się z refluksem trafiło już na różne informacje o tym co można, a czego nie można jeść i pić. Problem polega na tym, że jest to kwestia bardzo indywidualna. Istnieją co prawda ogólne wytyczne, jednak stanowią one raczej wskazanie, które produkty sprawdzić w pierwszej kolejności, ale nie oznaczają, że każdy powinien wszystkie te produkty wykluczyć. U osób dorosłych dieta nie ma na celu wyleczenia przyczyn refluksu, a wykazuje raczej działanie objawowe. Przy odpowiedniej diecie i stylu życia możesz w ogólnie nie odczuwać objawów, jednak zawsze będą potrawy, do których nigdy nie będziesz mógł wrócić bez nawrotu refluksu. Jeśli w refluksie celem jest zmniejszenie dyskomfortu, to wiesz już, że nie musisz eliminować produktów, które nie nasilają objawów [4]. Na liście produktów, które warto sprawdzić w pierwszej kolejności będą:

  • kawa i mocna herbata (zazwyczaj lepiej tolerowana jest kawa z mlekiem),
  • soki z owoców cytrusowych i pomidorów,
  • czekolada, wyroby czekoladowe,
  • tłuszcze i tłuste potrawy (lepiej tolerowane są tłuszcze dodane na zimno niż do smażenia),
  • ostre i kwaśne przyprawy,
  • rośliny cebulowe (np. cebula, czosnek, szczypiorek),
  • napoje gazowane (w tym także woda gazowana),
  • alkohol,
  • proszek do pieczenia, kostki bulionowe, przyprawy do zup, sosy w proszku,
  • silne wywary z kości i mięsa lub grzybów [1, 4].

Przy zaostrzeniu choroby warto też ograniczyć produkty bogate w błonnik, czyli np. pieczywo pełnoziarniste, razowe, kasze gruboziarniste (gryczana, bulgur, pęczak), makaron pełnoziarnisty, surowe warzywa i owoce. Te produkty są jednak ogólnie zdrowe i kiedy tylko zaostrzenie minie, warto stopniowo wprowadzać je z powrotem do diety. Szklanka mleka lub wody może zmniejszyć objawy refluksu, kiedy czujesz narastające palenie za mostkiem, dlatego też warto łączyć mleko z kawą, herbatą czy owocami, aby zapobiegać pojawieniu się objawów [1].

Praktyczne porady

Warto wprowadzić parę zmian w stylu życia i higienie jedzenia. Są to małe modyfikacje, które jednak mogą przynieść ogromne korzyści w dłuższej perspektywie:

  1. Staraj się jeść posiłki regularnie. Ze względu na gorszą tolerancję większych objętości, warto zaplanować więcej mniejszych objętościowo posiłków (np. 4-6) w ciągu dnia.
  2. Wybieraj wody lecznicze lub przynajmniej średniozmineralizowane z wyższą zawartością wapnia. Jeśli wybierasz wodę wysokozmineralizowaną, a reagujesz na napoje gazowane, przelej ją do otwartego dzbanka i poczekaj, aż gaz ucieknie.
  3. Unikaj dań bardzo gorących, aby nie podrażniać przełyku. Upewnij się, że jedzenie lub picie ma odpowiednią temperaturę, zanim je spożyjesz.
  4. Spożywaj małe kawałki jedzenia. Żucie wzmaga wydzielanie soków żołądkowych, które mają kwaśny odczyn, dlatego żucie gumy także może nie być wskazane.
  5. Ostatni posiłek spożywaj na 3-4 h przed snem, aby uniknąć objawów refluksu w nocy. W pozycji leżącej gorzej zachodzi opróżnianie żołądka i oczyszczanie przełyku z zarzucanej treści. Dodatkowo, ze względu na anatomię żołądka, spanie na lewym boku powinno zmniejszyć objawy. [2,5].

Jeśli szukasz inspiracji jakie dania możesz spożywać mając refluks, to poniżej załączam kilka fajnych przepisów (pamiętaj, aby zmodyfikować je pod kątem swoich niewskazanych produktów):

Podsumowanie

Nieleczona choroba refluksowa może być bardzo nieprzyjemna i utrudniać normalne funkcjonowanie, jednak wystarczą małe modyfikacje w diecie i stylu życia, aby poprawić Twój komfort. Zacznij od zmian w stylu życia: regularnych posiłków, odpowiedniej ilości wody w diecie, małych porcji jedzenia, niezbyt późnej kolacji i umiarkowanej aktywności fizycznej oraz rzucenia palenia, a z pewnością już to pomoże poskromić część objawów. Świetnym sposobem na ustalenie, które produkty sprawiają Ci problem, jest zapisywanie przez 1-2 tygodnie co jesz i kiedy pojawiają się objawy. Z pewnością będziesz w stanie zauważyć korelację, a dzięki temu wyeliminujesz produkty, które przyczyniają się do dyskomfortu. Pamiętaj, że jeśli potrzebujesz pomocy, możesz napisać do mnie, a na pewno znajdziemy idealną dietę i ćwiczenia dla Ciebie!

Piśmiennictwo:

  1. Ciborowska H., Rudnicka A., Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka, Warszawa, PZWL, s.136-140
  2. Wocial T., Jak rozpoznawać i leczyć refluks żółci do żołądka i przełyku?, Gastroenterologia Kliniczna, 2012(4)4:141-150
  3. Chmiel K., Niśkiewicz I., et al., Pozaprzełykowe objawy refluksu żołądkowo-przełykowego, Nowiny Lekarskie 2009, 78, 3-4, 216-221
  4. Festi D., Scaioli E., et al., Body weight, lifestyle, dietary habits and gastroesophageal reflux disease, World J Gastroenterol 2009 April 14; 15(14): 1690-1701
  5. Dudkowiak R., Poniewierka E., Rola diety I stylu życia w leczeniu choroby refluksowej przełyku, Family Medicine & Primary Care Review 2012, 14, 4: 586-591

Jak Ci się podobał artykuł?

Oceń
5,00/5
(z 3 ocen)
Michał Wrzosek

Michał Wrzosek

Dietetyk, absolwent Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego i trener personalny.

Specjalista z zakresu zdrowego odżywiania, kształtowania sylwetki i poprawnej redukcji tkanki tłuszczowej.
Pomaga podopiecznym osiągnąć wymarzoną sylwetkę, dzięki zdrowej i urozmaiconej diecie.

Michał Wrzosek

Podobne artykuły:

Suplementacja
Probiotyki, czyli pożyteczne mikroorganizmy, które wspierają prawidłowy rozwój flory bakteryjnej w jelitach, dbają nie tylko o harmonijne trawienie. Zdrowy styl życia, w tym właściwy sposób odżywiania, wpływa na skład mikroflory jelitowej człowieka. A to z kolei ma duże znaczenia dla zachowania zdrowia. Podobno można dzięki nim wzmocnić odporność. Czy to prawda? Czy można je braćprofilaktycznie i stosować bez konsultacji z lekarzem? Czy probiotyki mogą zaszkodzić?
Dieta