25 maja 2018

Dieta w cukrzycy

Dieta przy cukrzycy jest szczególnie ważnym, o ile nie najważniejszym, czynnikiem wpływającym na komfort życia chorego. Prawidłowo zbilansowany jadłospis pomaga unormować glikemię, zapewnia równomierny i wyważony dopływ energii oraz dostarcza wszystkich niezbędnych składników odżywczych, na jakie osoba z cukrzycą ma zapotrzebowanie.

Wyróżnia się 4 podstawowe typy cukrzycy (zgodnie z WHO):

  • cukrzyca typu 1 – najczęściej wywołana procesem immunologicznym, polega na całkowitym uszkodzeniu komórek β trzustki, które produkują insulinę,
  • cukrzyca typu 2 – około 80% przypadków cukrzycy to CT2, dochodzi w niej do zmniejszenia wrażliwości tkanek na insulinę oraz zaburzeń wydzielania insuliny przez trzustkę,
  • cukrzyca ciężarnych – choruje na nią około 4% wszystkich kobiet w ciąży, u 30-50% zaś kobiet, u których stwierdzano cukrzycę ciężarnych, w ciągu najbliższych 15 lat rozwija się cukrzyca typu 2,
  • cukrzyca wtórna – nie jest wiodącą chorobą, gdyż charakterystyczne dla tej postaci są współistniejące z cukrzycą inne zaburzenia, zespoły chorobowe czy też przyjmowanie leków; tak jak w przypadku cukrzycy typu 1 i 2, objawem cukrzycy wtórnej jest podwyższony poziom glukozy we krwi.

Choć cukrzyca jako choroba towarzyszy człowiekowi od zawsze, dopiero od kilkudziesięciu lat jest ona jedną z najpopularniejszych chorób występujących w krajach zachodnich. Wyniki badań epidemiologicznych wskazują na systematyczny wzrost przypadków tej choroby w ostatnim 10-leciu, co spowodowało nawet określenie schyłku XX wieku mianem epidemii cukrzycowej. Choroba ta plasuje się na 6. miejscu pod względem przyczyn zgonów na świecie – tylko w 2000 roku cukrzyca spowodowała śmierć 5 milionów osób [1-2]. Warto zatem nakreślić problematykę cukrzycy oraz, co najważniejsze, omówić dietę cukrzyka.

Spis treści:

Cukrzyca typu 2 – objawy i przyczyny
Objawy cukrzycy
Dieta cukrzyka
Przykładowy jadłospis
Czy dieta w cukrzycy jest niezbędna?

Cukrzyca typu 2 –  przyczyny

Za główną przyczynę cukrzycy typu 2 uznaje się zmniejszenie wrażliwości tkanek na działanie insuliny mimo prawidłowego lub podwyższonego stężenia tego hormonu w surowicy krwi (insulinooporność) oraz zaburzenie wydzielania samej insuliny przez komórki β trzustki, co bezpośrednio prowadzi do hiperglikemii, czyli podwyższonego stężenia cukru we krwi. Nie należy jednak mylić IO z cukrzycą typu 2. Choć to pierwsze może być powodem drugiego, sama insulinooporność może rozwijać się bez ujawnienia cukrzycy. U zdrowego człowieka glikemia na czczo powinna oscylować w granicach 70-99 mg/dl – w przypadku jej nieznacznego podwyższenia, tj. między 100 a 125 mg/dl, mówimy o stanie przedcukrzycowym, z kolei jeśli w dwóch niezależnych badaniach krwi nasza glikemia na czczo wyniesie ponad 126 mg/dl, możemy mówić o cukrzycy. To dlatego tak ważne są regularne badania krwi, które pomagają wykryć wczesne objawy cukrzycy. Niestety hiperglikemia rozwija się powoli i cukrzyca typu 2 pozostaje zwykle przez wiele lat bezobjawowa i nierozpoznana. Jeśli więc jesteśmy w grupie ryzyka cukrzycy, powinniśmy zwrócić szczególnie dużą uwagę na regularne badania oraz na wyeliminowanie możliwych czynników predysponujących do zachorowania.

Wśród czynników sprawczych wymienia się [3-5]:

  • otyłość brzuszną

Tkanka trzewna, czyli tkanka tłuszczowa zgromadzona między narządami wewnątrz jamy brzusznej, poprzez swój bezpośredni wpływ na narządy wewnętrzne (m.in. trzustkę) jest bezpośrednim czynnikiem ryzyka cukrzycy typu 2;

  • brak aktywności fizycznej

Predysponujący do otyłości i insulinooporności, w mojej ocenie jest jednym z najbardziej zauważalnych czynników, ostatnimi czasy także o największym znaczeniu;

  • wiek

O ile niewłaściwy sposób odżywiania i brak aktywności fizycznej nie doprowadzą do zachorowania na cukrzycę w ciągu najbliższych lat, to wraz z wiekiem ryzyko jej nabycia wzrośnie. Zatem prowadzona dieta IFYM i zdrowe nawyki żywieniowe w dłuższej jednostce czasu mogą w znacznym stopniu wpłynąć na zmniejszenie dynamiki rozwoju choroby;

  • inne choroby

Zwłaszcza nadciśnienie, zaburzenia lipidogramu (czyli np. podwyższony cholesterol LDL czy triglicerydy), BMI >30.

Objawy cukrzycy

Najważniejszym objawem cukrzycy jest podwyższony poziom glukozy we krwi, ale niestety nie jest on widoczny na co dzień. Dlatego, jeśli nie badasz regularnie stężenia glukozy we krwi, pozostaje Ci zachować czujność i zwranie uwagi napojawienie się następujących symptomów [3-5]:

  • wzmożone pragnienie,
  • wzmożone oddawanie moczu – zwłaszcza w nocy,
  • niekontrolowany spadek masy ciała,
  • brak energii – jest to łatwo zauważalne szczególnie o osób aktywnych fizycznie,
  • ospałość i wydłużony czas snu,
  • nagłe kłopoty ze wzrokiem,
  • sucha swędząca skóra,
  • drażliwość i apatia.

dieta w cukrzycy

Dieta cukrzyka

Dieta cukrzycowa w gruncie rzeczy powinna opierać sie na ogólnie pojętych zdrowych nawykach żywieniowych. W tej jednostce chorobowej dość istotne jest regularne rozmieszczenie posiłków oraz ich zbilansowanie pod kątem zawartości białka, węglowodanów oraz tłuszczów. Spożywane posiłki powinny być niewielkie, ale za to częste, dlatego warto rozłożyć je w odstępach czasowych dwu- lub trzygodzinnych. Taki sposób odżywiania pozwala utrzymać stężenie glukozy we krwi na mniej więcej stałym poziomie, co jest istotne dla diabetyka. W przypadku osób z podwyższoną masą ciała bardzo dobrym rozwiązaniem jest jej redukcja, co w pierwszej kolejności przyczyni się do poprawy glikemii, a w dalszej perspektywie, przy łagodnym stanie cukrzycowym, może wręcz pomóc wyjść z cukrzycy (zwłaszcza jeśli to otyłość i złe nawyki żywieniowe były głównym prowodyrem podwyższonej glukozy). W przypadku redukcji należy pamiętać, aby nie głodzić się, ponieważ to zazwyczaj powoduje napady wilczego apetytu i przybierania masy ciała, co doprowadza do powstania efektu jojo. Jeśli nie dostarcza się do organizmu składników odżywczych w odpowiednich ilościach, organizm zaczyna lepiej je przyswajać i magazynować. Wbrew powszechnym opiniom, dieta przy cukrzycy nie musi dostarczać małej ilości węglowodanów. W ich przypadku lepiej postawić na jakość, dlatego należy unikać produktów przetworzonych, białej mąki (niezależnie czy jest pszenna, ryżowa, czy orkiszowa), słodyczy oraz słodzonych napojów i soków – nawet tych 100%. W zamian warto wprowadzić mąki razowe (o typie powyżej 1500), desery na bazie naturalnych słodzików i nieprzetworzonych produktów oraz w podaży płynów skupić się na wodzie, herbacie, kawie. Dodatkowo warto uwzględnić warzywa w każdym posiłku. Mogą być one w formie surowej – pomidor, papryka, sałata do kanapki, mogą być lekko podduszone, przygotowane na parze czy grillowane. Jako dodatek do posiłku obniżają jego indeks glikemiczny, są sycące, a jednocześnie niskokaloryczne. Owoce (2-3 porcje) ze względu na zawartość cukrów prostych dość szybko i znacząco podnoszą poziom cukru we krwi. Z tego też powodu nie należy ich zjadać jako samodzielnej przekąski, ale np. jako deser po obiedzie czy dodatek do śniadania. W przypadku tłuszczów warto jest skoncentrować się na źródłach roślinnych w postaci orzechów, pestek, nasion, awokado i oliwek, a w mniejszej ilości używać dodatkowo oliwy z oliwek i oleju rzepakowego. Jeśli jest to możliwe, bardzo dobrym nawykiem jest spożywanie 2-3 porcji ryb w tygodniu. W innym przypadku można rozważyć suplementację tranu, ponieważ zawiera niezbędne nienasycone kwasy omega-3, pozytywnie wpływające na poziom cholesterolu całkowitego, frakcji LDL i HDL oraz triglicerydów, których stężenie w schorzeniach związanych z zaburzeniami poziomu cukru we krwi często jest nieprawidłowe. Warto też wspomnieć o suplementacji normującej glikemię. W przypadku stale wysokiego stężenia glukozy można rozważyć stosowanie suplementacji hipoglikemizującej, tj. wyciąg z morwy białej, berberyna, cynamon cejloński czy kwas alfa-liponowy. Są to substancje wykazujące nieznaczne działanie hipoglikemizujące, któe mogą w subtelny sposób pomóc w normalizacji cukrzycy. Tu dobrze podkreślić, że z uwagi na ich niewielki wpływ często bywają pominięte w dietorapii cukrzycy, jednak gdy nasza dieta jest już uregulowana, możemy się nimi zainteresować.

Najważniejsze zasady w diecie cukrzyka:

1. Zredukowanie masy ciała do BMI poniżej 25

Pamiętaj, żeby przeprowadzić ten proces stopniowo, nie głodząc się, aby nie dopuścić do efektu jojo.

2. Dieta bogata w makroskładniki

Szczególną uwagę należy postawić na jakość węglowodanów, tj. zdecydowana większość powinna być złożona oraz pochodzić z produktów nieprzetworzonych. Dobrym sposobem na zastąpienie cukru są słodziki, takie jak erytrol czy ksylitol.

3.  Regularna aktywność fizyczna

Aby nie dopuścić do rozwoju innych chorób cywilizacyjnych i wspomóc redukcję masy ciała, warto wprowadzić dopasowaną do możliwości do możliwości danej osoby aktywność fizyczną nie mniejszą niż na przykład 30 min spaceru każdego dnia.

4. Unikanie produktów przetworzonych

W celu tedukcji spożycia soli, cukru oraz tłuszczów nasyconych należy zrezygnować z takich produktów jak: fast food, słodycze, napoje słodzone, duże ilości tłustych produktów mlecznych i mięs.

5. Spożywanie różnorodnych warzyw i owoców

Każdego dnia w jadłospisie powinno się znaleźć 5 porcji (tj. około 700 g) różnego rodzaju warzyw – im większa różnorodność, tym lepiej. Dodatkowo nie zapominaj o owocach (zwłaszcza tych o mniejszej zawartości cukru), takich jak maliny, jeżyny, porzeczki, truskawki, borówki, grejpfruty czy jagody.

Przykładowy jadłospis

Na podsumowanie tematu żywienia w cukrzycy typu 2 przedstawiam jadłospis dla kobiety (o wzroście 160 cm i masie ciała 55 kg, o średniej aktywności fizycznej) ze zdiagnozowaną 2 lata temu cukrzycą ze stabilną glikemią. Oczywiście jest to jedynie jeden przykładowy dzień, nieuwzględniający indywidualnych preferencji, stylu życia czy przyjmowanych dawek leków.

Śniadanie

Kalorie: 471 kcal
Białko: 20 g
Tłuszcz: 18 g
Węglowodany: 57 g
Błonnik: 9 g

Kanapka z omletem i pastą z awokado

Składniki:
2 jaja kurze
5 g sera cheddar
80 g chleba żytniego na zakwasie
30 g awokado
60 ml mleka ekologicznego
30 g pomidorków koktajlowych
1 ząbek czosnku
1/4 cytryny
sól, pieprz

Przygotowanie:
1. Naczynie na omlet nagrzewamy w piekarniku ustawionym na 200°C.
2. Jajka miksujemy z serem i mlekiem. Doprawiamy solą i pieprzem.
3. Masę jajeczną przelewamy do rozgrzanego naczynia.
4. Wkładamy do piekarnika na około 20 minut.
5. Na 2-3 minuty przed końcem układamy pokrojone pomidorki koktajlowe i posiekaną natkę pietruszki.
6. Awokado obieramy, rozgniatamy za pomocą widelca.
7. Dodajemy sok z cytryny i starty czosnek, doprawiamy solą i pieprzem.
8. Kromki chleba smarujemy pastą z awokado.
9. Omlet kroimy na kawałki i układamy na kanapkach.

II śniadanie

Kalorie: 374 kcal
Białko: 6 g Tłuszcz: 23 g
Węglowodany: 38 g
Błonnik: 6 g

Zupa krem z brokuła

Składniki:
600 g brokuł
150 g ziemniaków
1 łyżeczka startego imbiru
30 g oliwy z oliwek
1 łyżeczka gorczycy
50 g mleczka kokosowego
natka pietruszki
sól, pieprz

Przygotowanie:
1. W garnku rozgrzewamy oliwę z oliwek. Wrzucamy gorczycę i starty na tarce imbir, podsmażamy.
2. Dodajemy obrane i pokrojone w drobną kostkę ziemniaki i buraki, zalewamy wodą odrobinę ponad poziom warzyw.
3. Gotujemy pod przykryciem do miękkości, następnie blendujemy na gładki krem.
4. Przyprawiamy solą i pieprzem do smaku.
5. Podajemy z mleczkiem kokosowym.

Obiad

Kalorie: 534 kcal
Białko: 12 g
Tłuszcz: 27 g
Węglowodany: 57 g
Błonnik: 10 g

Potrawka z batatów ze szpinakiem i mięsem mielonym


Składniki:
60 g mięsa mielonego
250 g batatów
10 g oliwy z oliwek
100 g krojonych pomidorów
1 duża garść liści szpinaku
1/2 cebuli
2 ząbki czosnku
50 g kukurydzy bio
50 ml bulionu warzywnego
sól, pieprz, kurkuma, imbir

Przygotowanie:
1. Bataty obieramy, myjemy i kroimy w kostkę, możemy je lekko podgotować.
2. Cebulę i czosnek drobno siekamy.
3. Na głębokiej patelni rozgrzewamy oliwę, dodajemy posiekaną cebulę i czosnek. Możemy dodać starty imbir.
4. Dodajemy mięso i doprawiamy.
5. Gdy mięso będzie już usmażone, dodajemy ugotowane bataty. Wlewamy bulion.
6. Dodajemy krojone pomidory. Doprawiamy do smaku.
7. Dodajemy kukurydzę.
8. Gotujemy pod przykryciem, na małym ogniu przez około 20 minut.
9. Pod koniec dodajemy liście szpinaku i mieszamy.

Kolacja

Kalorie: 422 kcal
Białko: 20 g
Tłuszcz: 14 g
Węglowodany: 55 g
Błonnik: 5 g

Tuna bowl

Składniki:
100 g świeżego tuńczyka (filet)
70 g ryżu basmati
50 g awokado
sałata
marchewka
kukurydza
ogórek zielony
kiełki rzodkiewki

Przygotowanie:
1. Ryż gotujemy według przepisu.
2. Awokado obieramy i kroimy w paseczki.
3. Filet z tuńczyka myjemy, kroimy w kostkę i przyprawiamy solą, pieprzem cytrynowym, czarnym sezamem (można dodać odrobinę sosu sojowego).
4. Marchewkę obieramy obieraczką na cienkie plasterki i zwijamy w ruloniki, ogórka kroimy w talarki.
5. W miseczce układamy sałatę, ogórka, marchewkę, awokado, tuńczyka i ryż, kiełki rzodkiewki kładziemy na górze.

Razem:
Kalorie: 1800
Białko: 58 g
Tłuszcz: 82 g
Węglowodany: 207 g
Błonnik: 30 g

Interesuje Cię temat diety w cukrzycy? Potrzebujesz jadłospisu skrojonego na miarę Twoich potrzeb? Zapraszam na konsultacje!

 

Czy dieta w cukrzycy jest niezbędna?

Stosowanie zbilansowanego jadłospisu uwzględniającego produkty z niskim indeksem glikemicznym to podstawa do zachowania zdrowia w cukrzycy. Na przestrzeni czasu, stan pacjentów diabetologicznych może pogarszać się bardzo szybko. Wykorzystując metody farmakologiczne jesteśmy w stanie chronić się przed niszczycielską siłą cukru.

Jednakże to niefarmakologiczne metody leczenia, a w tym głównie dieta decydują o efektywności leczenia. Błędnym rozumowaniem jest: stosowanie leków, a spożywanie produktów obfitych w cukry proste. Jedno wyklucza drugie, dlatego dieta w cukrzycy to niezbędny element prawidłowo funkcjonującego organizmu.

Dzięki odpowiednio dobranej diecie: samopoczucie, jakość życia i radość z życia zdecydowanie wywindują, co zauważymy bardzo szybko.

Interesuje Cię temat diety w cukrzycy? Potrzebujesz jadłospisu skrojonego na miarę Twoich potrzeb? Zapraszam na konsultacje: https://michalwrzosek.pl/konsultacje-dietetyczne-online/

Piśmiennictwo

1. Jarosz-Chrobot P, Otto-Buczkowska E, Polańska J. Epidemiologia cukrzycy typu 1 w populacji rozwojowej: aktualne trendy i czynniki ryzyka. Przegląd Pediatryczny 2003; 33: 128-32.
2. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne: Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 3. 2017 tom3 suplement A ISSN 2451-0971 1-24.
3. Janeczko-Sosnowska E. Cukrzyca typu 1. Lublin: Wydawnictwo Czelej; 2008.
4. Janeczko D. Czy rzeczywiście epidemia cukrzycy typu 2? Diabetologia Praktyczna 2006; 7(4): 248.
5. Karnafel W. Cukrzyca typu 2. Lublin: Wydawnictwo Czelej; 2007

Jak Ci się podobał artykuł?

Oceń przepis
4,62/5
(z 13 ocen)

Podobne artykuły:

Dieta