4 listopada 2018

Dieta Dąbrowskiej

Dieta dr Dąbrowskiej w zasadzie nie jest dietą, a rodzajem postu, który ma wywołać dane efekty zdrowotne. Ten rodzaj postu skierowany jest do osób otyłych lub mających problemy ze zdrowiem. Jego działanie ma opierać się na przywróceniu organizmowi jego samoleczniczych zdolności. Odbywa się to za pomocą oczyszczania organizmu z toksyn czy tzw. złogów, które odkładają się w nim wskutek stosowania przetworzonej diety. Dodatkowo niska energetyczność diety niesie ze sobą utratę zbędnych kilogramów, co dalej może przełożyć się na poprawę komfortu życia oraz wyników zdrowotnych. I choć w założeniu dieta Dąbrowskiej ma wiele plusów, to warto podkreślić, że często jest dietą niebezpieczną, a jej pozytywne skutki mogą być naditerpretowane.

 

Spis treści:
Geneza diety
Post a zdrowie
Post a zdolności wysiłkowe
Zagrożenia i niedobory
Plusy i minusy diety
Czy post działa?

 

GENEZA DIETY

 W zasadzie tego rodzaju dieta ma różne odmiany: post Daniela, okresowa głodówka, dieta oczyszczająca, dieta warzywna, post Dąbrowskiej – jakby jej jednak nie nazwać, geneza i zasady jej prowadzenia są bardzo podobne. To dwuetapowa kuracja oczyszczająca, która opiera się na spożywaniu tylko i wyłącznie warzyw i owoców (pod różną postacią).

Etap pierwszy jest najbardziej rygorystycznym i wymagającym okresem postu. Polega na spożywaniu samych warzyw i niewielkich ilości owoców, aby organizm mógł przestawić się na “samotrawienie”. Mówiąc innaczej: w wyniku deficytu energetycznego organizm zaczyna korzystać z zapasów glikogenu wątrobowego i mięśniowego, a gdy się wyczerpią – z tkanki tłuszczowej. Po paru dniach stosowania się do zaleceń organizm, na skutek głodu, wchodzi w stan ketozy, co może objawiać się wieloma skutkami ubocznymi (przez amatorów tej diety określane są jako “kryzys ozdrowieńczy” spowodowany efektem odtruwania organizmu).

Drugi etap to wychodzenie z postu i stosowanie ogólnie pojętej zdrowej diety, opartej na dużej ilości warzyw i owoców, ale też innych produktach: pełnoziarnistych produktach zbożowych, orzechach, produktach mlecznych itd. Na każdym etapie diety niedozwolone są gotowe produkty instant, rafinowany cukier, biała mąka, alkohol, papierosy, kawa oraz mocna herbata. Etap pierwszy powinien trwać od kilku dni do kilku tygodni, w zależności od wskazań. Etap drugi natomiast powinien być kontynuowany przez dalszy okres życia, tak by nie powrócić już do starych nawyków żywieniowych i nie „truć” organizmu.

 

POST A ZDROWIE

 Przeciwskazaniami zdrowotnymi do stosowania postu, postulowanymi przez jego autorów są:

  • stosowanie leków immunosupresyjnych,
  • niedoczynność nadnerczy,
  • niewydolność narządów,
  • choroba nowotworowa,
  • nadczynność tarczycy.

Dodatkowo dieta ta nie jest wskazana dla dzieci, osób podczas rehabilitacji, kobiet w ciąży i karmiących oraz osób po transplantacji czy z ciężką depresją. Przechodząc do wpływu postu na zdrowie, warto omówić to zagadnienie w dwóch aspektach – jak działa według jego propagatorów i jaki ma wpływ według reszty środowiska dietetyków i lekarzy.

Według autorów książek dotyczących postu warzywno-owocowego, dieta ta:

  • wzmacnia organizm,
  • odmładza,
  • pozwala usunąć złogi jelitowe,
  • odtruwa organizm z toksyn,
  • usprawnia działanie układu odpornościowego,
  • pozwala na przyspieszenie odnowy biologicznej organizmu,
  • redukuje masę ciała.

Jednak większość dietetyków, bazując na licznych badaniach naukowych, podchodzi do tematu postu bardziej sceptycznie, nie potwierdzając powyższych rewelacji. Warto podkreślić, że jeśli nie obserwujemy u siebie negatywnych objawów związanych z zatruciem organizmu, z przekonaniem graniczącym z pewnością możemy uznać, że nie musimy przeprowadzać detoksu. Detoksu, który według medycznych standardów powinien odbyć się w sali szpitalnej, a nie w naszej kuchni [1-2]. Podobnie jest z rzekomymi złogami jelitowymi. Oczyszczanie organizmu często bywa kojarzone czy też mylone z perystaltyką jelitową. Wiele osób jest przekonanych, że gromadzące się w układzie pokarmowym niestrawione resztki to rezerwuar toksyn oraz substancji niebezpiecznych dla naszego organizmu. Jak utrzymać nasz układ pokarmowy w dobrej kondycji? Sprawa wygląda bardzo podobnie, jak w przypadku całego organizmu: to codzienna dieta ma odpowiadać za ciągłe i fizjologiczne oczyszczanie jelit [3-5]. Szczególną rolę w tym procesie pełni błonnik pokarmowy. Więcej o oczyszczaniu organizmu możesz przeczytać w moim artykule na temat diety oczyszczającej. Idąc dalej – brakuje twardych dowodów na wpływ postu na jakiekolwiek choroby związane z układem nerwowym, odpornościowym czy sercowo-naczyniowym. Jedyny wpływ diet o skrajnie niskiej energetyczności obserwuje się w przypadku znacznej otyłości, jednak istnieją o wiele bezpieczniejsze sposoby działania w tym kierunku. Dodatkowo skrajnie niska energetyczność może nie sprzyjać aktywności fizycznej, co opisuję poniżej.

 

POST A ZDOLNOŚCI WYSIŁKOWE

 W przypadku przeprowadzenia intensywnego treningu dieta Dąbrowskiej już po kilku dniach, a nawet po 24 godzinach skutkuje obniżeniem zdolności wysiłkowych. Największe minusy w związku ze stosowaniem diety odczują osoby uprawiąjące sporty wytrzymałościowe, szybkościowe oraz szybkościowo-siłowe. Przekuwając to w dyscypliny, post tego rodzaju nie jest wskazany dla biegaczy, kolarzy, sprinterów, piłkarzy, crossfiterów, dwuboistów oraz innych sportowców wykonujących podobne dyscypliny [6-7]. Warto podkreslić, iż długotrwały deficyt prowadzi do szybkiego wypłukania zapasów glikogenu mięśniowego, co w dosadny sposób wpływa na funkcjonowanie organizmu sportowca. Ponadto niewielka podaż białka nie zapewni dodatniego bilansu azotowego organizmu, co wpłynie na wydłużenie regeneracji powysiłkowej, nie zoptymalizuje syntezy nowych włókien mięśniowych, a w skrajnych przypadkach przyczyni się do zmniejszenia masy mięśni, co nie jest pozytywnym efektem zarówno u sportowców, jak i osób sporadycznie aktywnych fizycznie [8-9]. Post, wskutek nagłego, dużego i długotrwałego deficytu kalorycznego, wpływa też na zaburzenie osi hormonalnych organizmu, w tym: osi HPA (prowadząc do nadmiernej produkcji kortyzolu – hormonu stresu), osi gonadowej (zaburząjąc syntezę hormonów steroidowych, w tym testosteronu) czy osi HPT (oddziałując negetywnie na pracę tarczycy i wydzielanie jej hormonów) [10-11]. Dla sportowca jest to szczególnie niebezpieczne, ponieważ wymagające treningi na poziomie zawodowym i tak mają negatywny wpływ na zdrowie. W przypadku przejścia na post, dieta, zamiast pomagać, może ten stan jeszcze bardziej pogarszać.

 

ZAGROŻENIA I NIEDOBORY

 Dieta dr Dąbrowskiej związana jest z wieloma zagrożeniami. Może ona prowadzić do niedoborów żywieniowych, spadku energii w ciągu dnia, niemożności uprawiania aktywności fizycznej czy nawet pogłębienia stanów chorobowych. Możliwe zagrożenia i niedobory podczas postu to [11-15]:

  • niedobór żelaza – zwiększa ryzyko anemii wynikającej z niedoboru tego pierwiastka w organizmie. Jest to szczególnie częsty problem, zwłaszcza biorąc pod uwagę, że większość osób na diecie Dąbrowskiej to kobiety;
  • deficyt aminokwasów – niestety nawet 7-dniowa głodówka potrafi wpłynąć bardzo negatywnie na stan naszej masy mięśniowej czy ogólnie pojęty bilans azotowy. Dodatkowo niedożywienie białkowe kojarzone jest ze spadkiem odporności, co może być szczególnie niebezpieczne u osób starszych, a to głównie one decydują się na głodówki;
  • zła interpretacja “kryzysów ozdrowieńczych” – choć według propagatorów postu kryzys jest związany z detoksykacją organizmu i dobrym kierunkiem zmian, to w rzeczywistości kryzysy ozdrowieńcze (czyli wszelkiego rodzaju pogorszenia nastroju, bóle głowy czy omdlenia) mogą być wynikiem hipoglikemii lub nasilonej ketozy;
  • Niedożywienie organizmu – zarówno niedożywienie energetyczne, jak i odżywcze. Paradoksalnie, mimo zdrowych produktów, dieta oparta na samych warzywach nie zawiera odpowiednich ilości wapnia, żelaza, cynku, miedzi czy witaminy B12. Może to skutkować objawami niedoboru lub pogłębieniem problemów zdrowotnych, np. anemią;
  • Zaburzenie hormonalne – w przypadku nagłego obcięcia kalorii w naszej diecie zaburzeniu ulega wydzielanie nie tylko hormonów związanych z regulacją przyjmowania pokarmu (leptyna i grelina), ale w dłuższej perspektywie czasu także hormonów płciowych (zwłaszcza u kobiet) czy hormonów tarczycy, a to często droga do komplikacji zdrowotnych;
  • Pozorna pomoc oddalająca od medycyny akademickiej – mam tu na myśli sytuacje, kiedy niektóre osoby są w stanie zrezygnować z klasycznego toku leczenia danych chorób (nowotworowych, cywilizacyjnych czy związanych z zatruciem) na rzecz postu. Choć w większości przypadków autorzy postów przestrzegają przed tego rodzaju praktykami, to w swojej pracy spotkałem się z pacjentami, którzy właśnie tak postępują.

 

PLUSY I MINUSY DIETY

 Z jednej strony post Dąbrowskiej jest sposobem odżywiania, który wśród osób otyłych może przyczyniać się do zmniejszenia masy ciała, a co za tym idzie – przeważnie także poprawy komfortu życia, glikemii i parametrów zdrowotnych. Z drugiej jednak strony ci sami pacjenci po przebytym poście często wracają do swych starych nawyków żywieniowych, co skutkuje powrotem dawnych schorzeń i przypadłości. Udowodniono, że wskutek niedożywienia organizmu stężenie greliny (hormonu głodu) rośnie nieproporcjonalnie do potrzeb fizjologicznych, a to ma wpływ na zaburzenia odżywiania. Innymi słowy: jeśli organizm odczuwa znaczne niedobory energetyczne lub odżywcze, będzie starał się to nadrobić wzmożonym łaknieniem [15]. Więcej o wpływie nawet okresowego dużego deficytu kalorycznego możesz przeczytać w artykule na temat tego, jak uniknąć efektu jojo.

 

Co można wynieść z tego sposobu odżywiania? Na pewno nawyk i regularność w jedzeniu warzyw. Nie da się ukryć, że obecnie nasze społeczeństwo spożywa zdecydowanie za mało nieprzetworzonych warzyw i owoców na rzecz soków, napojów i żywności fast food. Dlatego, jeśli miałbym podać największy plus stosowania postu, byłaby to możliwość wyrobienia nawyku spożywania większej ilości warzyw przez niektóre osoby wychodzące z pierwszego etapu diety.

 

CZY POST DZIAŁA?

Opisywane przez autorów zalety stosowania postu warzywno-owocowego w większości przypadków nie są realne. Zaczynając od tego, że dieta nie przyczynia się do detoksykacji organizmu, a kończąc na tym, że deficyt energetyczny wpływa negatywnie na nasz układ odpornościowy, co może wydłużać okres walki z chorobą. Wiele do myślenia daje również fakt, że na stronie dr Dąbrowskiej można znaleźć informację, iż nie ponosi ona odpowiedzialności za stosowanie jej diety bez nadzoru lekarza, a w ten właśnie sposób większość osób przeprowadza omawiany post.

 

Dlatego, zamiast wydawać pieniądze na terapie głodówkowe w specjalnych ośrodkach, warto skupić się na zadbaniu o nasze zdrowie w dłuższej perspektywie czasu, wprowadzając systematyczne i zdrowe nawyki żywieniowe. Pamiętajmy, że dieta, jaką powinniśmy stosować, to dieta, którą możemy utrzymać przez całe nasze życie.

 

Piśmiennictwo:

  1. Chevrier J, Dewailly E, Ayotte P. Body weight loss increases plasma and adipose tissue concentrations of potentially toxic pollutants in obese individuals. Int J ObesRelatMetabDisord 2000; 24, 1272-1278.
  2. Imbeault P, Chevrier J, Dewailly E et al. Increase in plasma pollutant levels in response to weight loss in humans is related to in vitro subcutaneous adipocyte basal lipolysis. Int J ObesRelatMetabDisord 2001;25, 1585-1591.
  3. Brzóska M. Moniuszko-Jakoniuk J. The influence of calcium content in diet on cumulation and toxicity of cadmium in the organism. Arch Toxicol 1998 72 63-73.
  4. Charlier C, Desaive C, Plomteux G. Human exposure to endocrine disrupters: consequences of gastroplasty on plasma concentration of toxic pollutants. Int J Obes Relat Metab Disord 2002;26, 1465-1468.
  5. Davidson M, McDonald A. Fiber: forms and function. Nutr Res 1998, 4: 617-624.
  6. Deakin V, Kerr D, Boushey C. Measuring nutritional status of athletes: clinical and research perspectives. In: Burke L, Deakin V, eds. Clinical Sports Nutrition. 5th ed. North Ryde, Australia: McGraw-Hill; 2015: 27-53.
  7. Spriet LL. New insights into the interaction of carbohydrate and fat metabolism during exercise. Sports Med. 2014;44(Suppl 1): 87-96.
  8. Phillips SM, Van Loon LJ. Dietary protein for athletes: from requirements to optimum adaptation. J Sports Sci. 2011;29(Suppl 1): 29-38.
  9. Phillips SM. Dietary protein requirements and adaptive advantages in athletes. Br J Nutr. 2012;108(Suppl 2): 158-167.
  10. Elliott-Sale KJ. Tenforde AS. Parziale AL. Holtzman B. Ackerman KE. Endocrine Effects of Relative Energy Deficiency in Sport. Int J Sport Nutr Exerc Metab 2018 28 (4) 335-349.
  11. Jayasinghe SU. Torres SJ. Fraser SF. Turner AJ. Cortisol, blood pressure, and heart rate responses to food intake were independent of physical fitness levels in women. Appl Physiol Nutr Metab 2015 40 (11) 1186-1192.
  12. Gawęcki J. (red.): Żywienie człowieka. Podstawy nauki o żywieniu. Wydawnictwo PWN, Warszawa 2010.
  13. FNB. 2001. Dietary Reference Intakes for Vitamin A, Vitamin K, Arsenic, Boron, Chromium, Copper, Iodine, Iron, Manganese, Nickel, Silicon, Vanadium and Zinc, National Academy of Sciences, Washington, DC: Institute of Medicine.
  14. Peeling P, Dawson B, Goodman C, et al. Athletic induced iron deficiency: new insights into the role of inflammation, cytokines and hormones. European Journal of Applied Physiology. 2008;103(4): 381-391
  15. Castro AI. Gomez-Arbelaez D. Crujeras AB. Granero R. Aguera Z. Jimenez-Murcia S. Sajoux I. Lopez-Jaramillo P. Fernandez-Aranda F. Casanueva FF. Effect of a very low calorie ketogenic diet on food and alcohol cravings, physical and sexual activity, Sleep disturbances and quality of life in obese patients. Nutrients 2018 10 (10) 1348.
  16. Otto B, Cuntz U, Fruehauf E i wsp. Weight gain decreases elevated plasma ghrelin concentrations of patients with anorexia nervosa. Eur J Endocrinol 2001; 145: 669-673

Jak Ci się podobał artykuł?

Oceń przepis
4,06/5
(z 17 ocen)